Shloka 61
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
वधेन च मनुष्याणां मार्गाणां दूषणेन च । अगाराणां विनाशैश्व॒ परराष्ट्रं विनाशयेत्,“मनुष्योंका वध करके, सड़कें तोड़-फोड़कर और घरोंको नष्ट-भ्रष्ट करके शत्रुके राष्ट्रका विध्वंस करना चाहिये
vadhena ca manuṣyāṇāṁ mārgāṇāṁ dūṣaṇena ca | agārāṇāṁ vināśaiś ca pararāṣṭraṁ vināśayet ||
Sinabi ni Bhīṣma na ang kaharian ng kaaway ay maaaring ibagsak sa ganap na kapahamakan sa pamamagitan ng pagpatay sa kanyang mga tao, pagwasak at pagdungis sa mga daan at ruta, at pagwasak sa mga tahanan—mga hakbang na nagpaparalisa sa kaayusang panlipunan at sa kakayahan ng kalaban na makapagpatuloy. Ipinapakita ng pahayag na ito ang isang mabagsik at estratehikong pagtingin sa digmaan, kung saan ang pagpapahina sa imprastruktura at katatagang sibilyan ay itinuturing na daan tungo sa pagbagsak ng kapangyarihang pampolitika, at nagbubukas ng matalim na tensiyong etikal laban sa mas malawak na mga talakayan ng dharma hinggil sa pagpipigil at pag-iingat.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse presents a severe rājadharma-style tactic: an enemy state can be crippled by targeting its population, transport routes, and housing—i.e., the human and infrastructural bases of governance and economy. It highlights the tension between pragmatic statecraft and ethical restraint within the broader Shānti Parva discussions.
Bhīṣma, instructing on kingship and policy in the Śānti Parva, describes methods by which a ruler might bring about the collapse of an opposing kingdom, emphasizing destructive measures against people and infrastructure as instruments of conquest.