Shloka 176
आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
“तुम्हारा कल्याण हो। अब मैं चला जाऊँगा। मुझे दूरसे भी तुमसे डर लगता है। मेरा यह पलायन विश्वासपूर्वक हो रहा हो या प्रमादके कारण; इस समय यही मेरा कर्तव्य है। बलवानोंके निकट रहना दुर्बल प्राणीके लिये कभी अच्छा नहीं माना जाता ।।
nāhaṃ tvayā sameṣyāmi nivṛtto bhava lomaśa | yadi tvaṃ sukṛtaṃ vets(i) tat sakhyam anusāraya ||
Wika ni Bhīṣma: “Nawa’y mapasa iyo ang kagalingan. Ngayon ay aalis na ako. Kahit mula sa malayo, ako’y natatakot pa rin sa iyo. Ang pag-urong kong ito—maging dahil sa pagtitiwala o dahil sa kapabayaan—sa sandaling ito ay siyang aking tungkulin. Ang mamalagi malapit sa makapangyarihan ay hindi kailanman itinuturing na mabuti para sa mahina. Hindi na kita muling makikita, O Lomaśa. Bumalik ka. Kung kinikilala mong may nagawa akong kabutihan para sa iyo, panatilihin mo ang pagkakaibigang iyon sa akin at kumilos ayon dito.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
One should act with prudence and dharma: when power is imbalanced, withdrawal can be the rightful course for the weaker; relationships should be sustained through remembered beneficence and voluntary fidelity rather than coercion.
Bhīṣma addresses Lomaśa, declares a final separation, instructs him to turn back, and asks him—if he acknowledges Bhīṣma’s past kindness—to preserve friendly regard and behave accordingly.