आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः
Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca
पुनश्च रिपुरद्यैव युक्तीनां पश्य चापलम् । “मित्रता और शत्रुताके रूप तो बादलोंके समान क्षण-क्षणमें बदलते रहते हैं। आज ही तुम मेरे शत्रु होकर फिर आज ही मेरे मित्र हो सकते हो और उसके बाद आज ही पुनः शत्रु भी बन सकते हो। देखो, यह स्वार्थका सम्बन्ध कितना चंचल है? ।।
punaś ca ripur adyaiva yuktīnāṃ paśya cāpalam | āsīn maitrī tu tāvannau yāvad hetur abhūt purā ||
Wika ni Bhishma: “At muli, tingnan kung gaano kapabagu-bago ang mga pagtutuos ng patakaran: ang tao’y maaaring kaaway ngayon at, sa araw ding ito, maging kaibigan—at sa araw ding ito rin ay muling maging kaaway. Masdan kung gaano kawalang-tatag ang bigkis na nakasandig sa sariling kapakinabangan. Ang ating pagkakaibigan ay tumagal lamang habang nananatili ang dating dahilan nito.”
भीष्म उवाच
Bhishma warns that alliances based on expediency (yukti) and self-interest are inherently unstable: the same person can shift from enemy to friend and back again quickly. Therefore, one should not treat such relationships as enduring or morally reliable.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and polity, Bhishma is advising about the volatility of political relationships. He notes that friendship between parties lasts only as long as the motivating cause remains, emphasizing the changing nature of alliances.