Shloka 13
Gautama–Yama Saṃvāda: Mātṛ-Pitṛ-Ṛṇa (Debt to Parents) and Śubha-Loka Attainment
हिमवान् वा महाशैल: समुद्रो वा महोदधि: । महत्त्वान्नान्वपद्येतां नभसो वान्तरं तथा
himavān vā mahāśailaḥ samudro vā mahodadhiḥ | mahattvān nānvapadyetāṃ nabhaso vāntaraṃ tathā ||
Wika ni Bhishma: “Maging ang Himavān, ang dakilang bundok, o ang karagatan, ang napakalawak na imbakan ng tubig—sa laki man nila, hindi pa rin nila mapapantayan ang pag-asa. Gaya ng langit na di matagpuan ang hangganan, gayon din ay hindi ko matagpuan ang dulo ng pag-asa. At ikaw, O pinakadakila sa mga mapag-ayos, ay batid ito—sapagkat ang mga pantas na hitik sa pag-aayuno ay sinasabing nakaaalam ng lahat.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hope/desire (āśā) is portrayed as effectively limitless—greater in its reach than even the vastness of mountains, oceans, or the sky. The ethical implication is a warning: unless restrained by discernment and contentment, longing keeps expanding and cannot be ‘filled’ by external magnitude.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma addresses an ascetic interlocutor and uses cosmic comparisons (Himālaya, ocean, sky) to emphasize that the end of hope cannot be found, acknowledging the sage’s superior insight.