Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद

भर्तप्रत्यय उत्पन्नो व्यवहारस्तथापर: । तस्माद्‌ यः स हितो दृष्टो भर्तप्रत्ययलक्षण:

bhartapratyaya utpanno vyavahāras tathāparaḥ | tasmād yaḥ sa hito dṛṣṭo bhartapratyayalakṣaṇaḥ ||

Wika ni Bhishma: May isang uri rin ng paglilitis na nagmumula sa pagtitiwalang ibinibigay sa isang panginoon (o awtoridad), at ito’y naiiba sa pamamaraang nagmumula sa pagtatalo ng nagsasakdal at nasasakdal. Kaya ang kaparusahan o pasyang ibinibigay batay sa gayong pag-asa at pagtitiwala—na tinatawag na uring “bhartapratyaya”—ay itinuturing na kapaki-pakinabang sa ikabubuti ng buong daigdig.

भर्तृप्रत्ययःtrust/confidence in the master (as a basis)
भर्तृप्रत्ययः:
Karta
TypeNoun
Rootभर्तृप्रत्यय
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्पन्नःarisen/produced
उत्पन्नः:
TypeAdjective
Rootउत्पन्न (√पद्/√पत् with उत्; past passive participle)
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यवहारःlegal procedure/judicial transaction
व्यवहारः:
Karta
TypeNoun
Rootव्यवहार
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अपरःother/different
अपरः:
TypeAdjective
Rootअपर
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्मात्from that/therefore
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Ablative, Singular
यःwho/which
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सःthat (he/it)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हितःbeneficial/wholesome
हितः:
TypeAdjective
Rootहित
FormMasculine, Nominative, Singular
दृष्टःis seen/has been regarded
दृष्टः:
TypeVerb
Rootदृष्ट (√दृश्; past passive participle)
FormMasculine, Nominative, Singular
भर्तृप्रत्ययलक्षणःcharacterized by (i.e., based on) trust in the master
भर्तृप्रत्ययलक्षणः:
TypeAdjective
Rootभर्तृप्रत्ययलक्षण
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma

Educational Q&A

Bhishma distinguishes a type of judicial action grounded in reliance on a recognized authority (a master/guardian/sovereign) from litigation born of mutual dispute, and affirms that decisions/punishments based on such authoritative trust can serve the common welfare when properly applied.

In the Shanti Parva’s instruction on dharma and governance, Bhishma is explaining classifications of vyavahāra (legal/judicial procedure) to Yudhishthira, describing how certain cases arise not from a formal contest between parties but from trust in an authority’s standing, leading to a distinct kind of adjudication and penalty.