Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
ईश्वरेण प्रयत्नेन कारणात् क्षत्रियस्य च | दण्डो दत्त: समानात्मा दण्डो हीद॑ सनातनम्
īśvareṇa prayatnena kāraṇāt kṣatriyasya ca | daṇḍo dattaḥ samānātmā daṇḍo hīdaṁ sanātanam ||
Wika ni Bhishma: “Sa atas ng kautusan ng Panginoon at sa masusing pagsisikap ng tao—at sapagkat ito ang itinakdang dahilan at tungkulin ng Kṣatriya—ang daṇḍa, na likas na walang kinikilingan, ay naitatag. Tunay nga, ang simulain ng daṇḍa ay walang hanggan sa daigdig na ito.”
भीष्म उवाच
Daṇḍa—lawful coercion and punishment—is a timeless principle meant to uphold dharma. It is to be applied with an impartial nature (samānātmā), and its administration is especially tied to the Kṣatriya’s role in protecting social order, under the overarching ordinance of Īśvara and through human effort.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma is teaching Yudhiṣṭhira about kingship and justice. Here he explains why the power to punish exists, grounding it in divine ordinance, practical effort, and the Kṣatriya’s governing responsibility.