Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
ईश्वर: पुरुष: प्राण: सत्त्वं चित्तं प्रजापति: । भूतात्मा जीव इत्येवं नामश्रि: प्रोच्यतेडष्टभि:
īśvaraḥ puruṣaḥ prāṇaḥ sattvaṁ cittaṁ prajāpatiḥ | bhūtātmā jīva ityevaṁ nāmaśriḥ procyate ’ṣṭabhiḥ ||
Wika ni Bhishma: Ang simulain ng parusa at pamamahala ng hari (daṇḍa) ay ipinahahayag sa walong pangalan—Īśvara (Panginoon), Puruṣa (Dakilang Tao), Prāṇa (hiningang-buhay), Sattva (katangiang nagtataguyod), Citta (isip), Prajāpati (panginoon ng mga nilalang), Bhūtātman (sarili sa loob ng mga nilalang), at Jīva (buhay na indibidwal). Sa ganitong pagbanggit, itinatanghal ang daṇḍa hindi bilang dahas lamang, kundi bilang kapangyarihang nagtataguyod ng buhay at kaayusan, at nag-iingat sa dharma kapag wasto ang paggamit.
भीष्म उवाच
Daṇḍa (the coercive power of rule and punishment) is presented as a dharmic, life-sustaining principle with cosmic and psychological dimensions. By giving it eight exalted names, the text teaches that punishment is not merely retribution but a force meant to preserve order, protect beings, and support righteous conduct when exercised with restraint and discernment.
In the Shanti Parva’s instruction on governance and dharma after the war, Bhishma continues advising Yudhiṣṭhira on statecraft and moral rule. Here he explains the nature of daṇḍa by listing its eight traditional appellations, elevating the concept from a political tool to a principle tied to life, mind, and cosmic order.