Shloka 4
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
प्रभो! देवता, ऋषि, पितर, महात्मा, यक्ष, राक्षस, पिशाच तथा साध्यगण एवं पशु- पक्षियोंकी योनिमें निवास करनेवाले जगत्के समस्त प्राणियोंके लिये भी सर्वव्यापी महातेजस्वी दण्ड ही कल्याणका साधन है ।। इत्येवमुक्ते भवता दण्डे वै सचराचरम् । पश्यता लोकमासक्तं ससुरासुरमानुषम् | एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तत््वेन भरतर्षभ,देवता, असुर और मनुष्योंसहित इस सम्पूर्ण विश्वको अपने समीप देखते हुए आपने कहा है कि दण्डपर ही चराचर जगत् प्रतिष्ठित है। भरतश्रेष्ठ! मैं यथार्थ रूपसे यह सब जानना चाहता हूँ
Yudhiṣṭhira uvāca: Prabho! devatā-ṛṣi-pitaro mahātmānaḥ yakṣa-rākṣasa-piśācāḥ tathā sādhyagaṇāḥ evaṃ paśu-pakṣīṇāṃ yoniṣu nivāsinaś ca jagataḥ samastaprāṇinaḥ prati sarvavyāpī mahātejasvī daṇḍa eva kalyāṇasya sādhanam. Ity evam ukte bhavatā daṇḍe vai sacarācaram, paśyatā lokam āsaktaṃ sasurāsuramānuṣam; etad icchāmy ahaṃ jñātuṃ tattvena, bharatarṣabha.
Wika ni Yudhiṣṭhira: “Panginoon! Para sa lahat ng nilalang sa daigdig—mga diyos, mga rishi, mga ninuno, mga dakilang kaluluwa, yakṣa, rākṣasa, piśāca, ang mga Sādhyas, at maging yaong nananahan sa sinapupunan ng mga hayop at ibon—ang Daṇḍa na sumasaklaw sa lahat at makapangyarihan (ang kapangyarihan ng makatarungang parusa at pagpipigil) lamang ang daan sa kapakanan. Yamang ipinahayag mo na ang buong sansinukob, gumagalaw man o di-gumagalaw, ay nakasalig sa Daṇḍa, habang minamasdan mong ang mundo’y kumakapit sa mga pagnanasa—mga diyos, asura, at tao—O toro sa mga Bharata, nais kong maunawaan ang katotohanang ito ayon sa tunay nitong kalikasan.”
युधिछ्िर उवाच
Educational Q&A
Daṇḍa—understood as rightful punishment and the restraining power of law—functions as a universal instrument of welfare: it curbs harmful impulses, protects beings, and stabilizes dharma across all realms (divine, demonic, human, and animal).
In the Shānti Parva’s discourse on rājadharma, Yudhiṣṭhira addresses the teacher-figure (honored as ‘bharatarṣabha’) and asks for a deeper, principled explanation of the claim that the entire moving and unmoving world is founded upon Daṇḍa, especially since all beings are seen to be attached to desire and self-interest.