Shloka 19
Adhyāya 118: Saciva-parīkṣā
Testing and Appointment of Ministers/Servants
(चिन्तयामास च तदा शरभ: श्वानपूर्वकः । अस्य प्रभावात् सम्प्राप्तो वाड्मात्रेण तु केवलम् ।।
bhīṣma uvāca | cintayāmāsa ca tadā śarabhaḥ śvānapūrvakaḥ | asya prabhāvāt samprāpto vāṅmātreṇa tu kevalam || śarabhatvaṃ suduṣprāpaṃ sarvabhūtabhayaṅkaram || anye 'py atra bhayatrastāḥ santi hastibhayārditāḥ | munim āśritya jīvanto mṛgāḥ pakṣigaṇās tathā | teṣām api kadācic ca śarabhatvaṃ prayacchati || sarvasattvottamaṃ loke balaṃ yatra pratiṣṭhitam | pakṣiṇām apy ayaṃ dadyāt kadācit gāruḍaṃ balam || yāvad anyasya samprītaḥ kāruṇyaṃ ca samāśritaḥ | na dadāti balaṃ tuṣṭaḥ sattvasyānyasya kasyacit || tāvad enam ahaṃ vipraṃ vadhiṣyāmi ca śīghrataḥ | sthātuṃ mayā śakyam iha munighātān na saṃśayaḥ || tatas tena tapaḥśaktyā vidito jñānacakṣuṣā |
Wika ni Bhīṣma: Noon, ang Śarabha—na dating isang aso—ay nag-isip: “Sa bisa ng banal na pantas na ito, sa isang salita lamang niya, nakamtan ko ang napakabihirang kalagayan ng pagiging Śarabha, na kinatatakutan ng lahat ng nilalang. Narito rin ang maraming usa at mga kawan ng ibon na nabubuhay sa ilalim ng kanyang pag-iingat, nababagabag sa takot sa mga elepante at iba pang panganib. Maaaring balang araw ay ipagkaloob din niya sa kanila ang anyong Śarabha, na kinaroroonan ng lakas na nakahihigit sa lahat. Maaari pa niyang ipagkaloob sa mga ibon ang lakas na tulad ni Garuḍa. Kaya bago siya—dahil sa habag at pagkalugod sa ibang nilalang—magkaloob ng gayong lakas kaninuman, agad kong papatayin ang brahmin na pantas na ito. Kapag napatay na ang pantas, makapananatili ako rito nang walang pangamba; walang pag-aalinlangan.” At sa gayon, sa kapangyarihan ng kanyang tapa at sa mata ng kaalaman, nalaman ng pantas ang balak nito.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Power gained through another’s grace can breed arrogance and fear-driven cruelty; plotting harm against a benefactor—especially a sage—is portrayed as grave adharma, and spiritual insight (tapas, jñānacakṣuṣ) is shown as a safeguard that exposes hidden malice.
A creature who has been transformed into the formidable Śarabha by a sage’s mere words becomes anxious that the sage might grant similar power to other protected animals; to preserve his dominance, he resolves to kill the sage, but the sage perceives the intention through ascetic knowledge.