Shloka 13
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
(अहिंसा सत्यमक्रोधस्तपो दानं दमो मति: । अनसूयाप्यमात्सर्यमनीर्ष्पा शीलमेव च ।। एष धर्म: कुरुश्रेष्ठ कथित: परमेष्ठिना । ब्रह्मणा देवदेवेन अयं चैव सनातन: ।। अस्मिन् धर्मे स्थितो राजन् नरो भद्राणि पश्यति ।) राजन! कुरुश्रेष्ठ! अहिंसा, सत्य, अक्रोध, तपस्या दान, मन, और इन्द्रियोंका संयम, विशुद्ध बुद्धि, किसीके दोष न देखना, किसीसे डाह और जलन न रखना तथा उत्तम शीलस्वभावका परिचय देना--ये धर्म हैं, देवाधिदेव परमेष्ठी ब्रह्माजीने इन्हींको सनातन धर्म बताया है। जो मनुष्य इस सनातन धर्ममें स्थित है, उसे ही कल्याणका दर्शन होता है ।। श्रुतिधर्म इति होके नेत्याहुरपरे जना: । न च तत्प्रत्यसूयामो न हि सर्व विधीयते,वेदमें जिसका प्रतिपादन किया गया है, वही धर्म है, यह एक श्रेणीके विद्वानोंका मत है; किंतु दूसरे लोग धर्मका यह लक्षण नहीं स्वीकार करते हैं। हम किसी भी मतपर दोषारोपण नहीं करते। इतना अवश्य है कि वेदमें सभी बातोंका विधान नहीं है
bhīṣma uvāca | ahiṃsā satyam akrodhas tapo dānaṃ damo matiḥ | anasūyāpy amātsaryam anīrṣyā śīlam eva ca || eṣa dharmaḥ kuruśreṣṭha kathitaḥ parameṣṭhinā | brahmaṇā devadevena ayaṃ caiva sanātanaḥ || asmin dharme sthito rājan naro bhadrāṇi paśyati |
Wika ni Bhishma: Ang di-panliligalig (ahimsa), katotohanan, kawalan sa galit, pag-aayuno at pagdidisiplina (tapas), pagkakawanggawa, pagpipigil sa sarili, linaw ng pag-unawa, hindi paghahanap ng mali sa kapwa, kawalan ng inggit at paninibugho, at pagsasabuhay ng marangal na asal—iyan ang Dharma. O pinakadakila sa mga Kuru, ang Dharmang ito ay ipinahayag ng Kataas-taasan, ni Brahmā, ang diyos ng mga diyos, at tunay na walang hanggan. O hari, ang taong matatag sa walang hanggang Dharmang ito ang makakakita ng mga bagay na mapalad at tunay na kapaki-pakinabang.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma defines an eternal, universal Dharma as a set of inner and outer virtues—non-violence, truth, freedom from anger, austerity, generosity, self-restraint, clear understanding, non-fault-finding, and freedom from envy—taught by Brahmā; abiding in these leads to genuine welfare.
In the Shanti Parva instruction to King Yudhiṣṭhira after the war, Bhishma continues his discourse on righteous living, listing foundational virtues and grounding them in divine authority by attributing them to Brahmā as the eternal Dharma.