Gaṇānāṃ Vṛttiḥ — On the Sustenance and Cohesion of Assemblies
Gaṇa-nīti
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें कालकवृक्षीय गुनिका उपदेशविषयक एक सौ छठा अध्याय पूरा हुआ
iti prakāraṁ śrīmahābhārate śāntiparvaṇi antaragate rājadharmānuśāsanaparvaṇi kālakavṛkṣīya-guṇikopadeśa-viṣayaka ekaśata-ṣaṣṭhaḥ adhyāyaḥ pūrṇaḥ
Sa gayon nagwakas ang ika-106 na kabanata ng Mahābhārata sa Śānti Parva, sa loob ng bahaging tumatalakay sa pagtuturo ng dharma ng hari (rājadharma), hinggil sa aral na kaugnay ng talinghagang “Puno ng Panahon” at sa payo ni Guṇikā. Ito ang pagsasara ng isang bahagi ng paggabay ni Bhīṣma kung paano dapat maunawaan ng isang pinuno ang panahon, ang kawalang-panatag, at ang wastong asal.
भीष्म उवाच
As a concluding notice, it signals that the chapter’s instruction centers on rāja-dharma framed through the allegory of Time (kāla)—urging rulers to act with discipline and foresight, recognizing impermanence and the inevitability of change.
This is a colophon marking the completion of the chapter within Śānti Parvan’s rāja-dharma instruction. Bhīṣma’s discourse segment associated with Guṇikā and the ‘Tree of Time’ theme is formally closed.