Shloka 103
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
आन्तरैभेंदयित्वारीन् बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे
āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |
Ipinayo ni Bhishma ang isang paraan ng pamamahala: una, lumikha ng pagkakawatak-watak sa loob ng hanay ng kaaway sa pamamagitan ng mga mapagkakatiwalaang taong nasa loob; saka durugin ang kaaway gamit ang sariling sandigan ng kaaway—gaya ng paghahati sa bungang bilva sa pamamagitan ng isa pang bilva. Idinagdag niya: matatag at masagana si Haring Janaka; kapag pinarangalan ka niya, ikaw ay magiging pinagkakatiwalaan ng lahat at lubhang igagalang. Mula sa ligtas na kalagayang iyon, tipunin ang hukbo ng mga kapanalig, sumangguni sa mahuhusay na ministro, at sa pamamagitan ng mga lihim na sugo, maghasik ng pagkakahati sa kampo ng kalaban upang ang kaaway ay mapuksa ng sarili nitong mga bitak sa loob.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler (or political actor) should act through rājadharma: secure legitimacy and trust, consult competent ministers, build alliances, and use intelligence to create divisions within hostile forces—defeating the enemy with minimal direct confrontation, symbolized by splitting a bilva with another bilva.
Bhishma is instructing on practical governance and war-policy: he points to King Janaka’s honorable support as a source of public trust, then outlines a plan—gather allied troops, deliberate with ministers, and employ confidential agents to foment dissension in the enemy camp so the enemy collapses from within.