Shloka 47
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
तूष्णीम्भावे5पि विज्ञेयं न भेद् भवति कारणम् । निःश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम्,चुप बैठनेपर भी उस व्यक्तिकी दुष्टताको इस प्रकार जाना जा सकता है। निःश्वास छोड़नेका कोई कारण न होनेपर भी जो किसीके गुणोंका वर्णन होते समय लंबी-लंबी साँस छोड़े, ओठ चबाये और सिर हिलाये, वह दुष्ट है
tūṣṇīṁbhāve ’pi vijñeyaṁ na bhed bhavati kāraṇam | niḥśvāsaṁ coṣṭha-sandaṁśaṁ śirasaś ca prakampanam ||
Sinabi ni Bhishma: “Kahit nananatiling tahimik ang isang tao, makikilala pa rin ang lihim na masamang loob; ang katahimikan ay hindi sapat na batayan upang ipalagay na walang masamang hangarin. Kapag pinupuri ang kabutihan ng iba at siya, nang walang tunay na dahilan, ay humihinga nang malalim at mahaba, kinakagat o pinipisil ang mga labi, at umiiling, ang mga palatandaang ito’y naghahayag ng masamang pagkatao.”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Silence alone does not prove goodness; subtle bodily reactions—especially resentment during the praise of others—can disclose envy and inner wickedness.
In Bhīṣma’s instruction on righteous conduct and discernment, he explains how to detect a person’s ill will even when the person does not speak, by observing involuntary signs like sighing, lip-biting, and head-shaking.