Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

भीष्म उवाच सत्येन हि स्थितो धर्म उपपत्त्या तथा परे । साध्वाचारतया केचित्‌ तथैवौपयिकादपि,भीष्मजीने कहा--राजन! किन्हींका मत है कि धर्म सत्यसे ही स्थिर रहता है। दूसरे लोग युक्तिवादसे ही धर्मकी प्रतिष्ठा मानते हैं। किसी-किसीके मतमें श्रेष्ठ आचरणसे ही धर्मकी स्थिति है और कितने ही लोग यथासम्भव साम-दान आदि उपायोंके अवलम्बनसे भी धर्मकी प्रतिष्ठा स्वीकार करते हैं

bhīṣma uvāca satyena hi sthito dharma upapattyā tathā pare | sādhvācāratayā kecit tathaivaupāyikād api ||

Wika ni Bhishma: O Hari, may ilan na naniniwalang ang dharma ay tumitibay lamang sa katotohanan. Ang iba nama’y nagsasabing ang dharma ay naitatatag sa pamamagitan ng matinong pangangatwiran at wastong pagpapatunay. May nagsasabi ring ang dharma’y nananatili sa marangal na asal at huwarang pagsasabuhay; at marami rin ang tumatanggap na ang dharma ay maaaring itaguyod sa pamamagitan ng mga praktikal na paraan—gaya ng pakikipagkasundo at pagbibigay—ayon sa hinihingi ng pagkakataon.

भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
Kriya
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
सत्येनby truth
सत्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
स्थितःis established/stands
स्थितः:
TypeVerb
Rootस्था
FormPast Passive Participle (kta), Masculine, Nominative, Singular
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उपपत्त्याby reasoning/argument
उपपत्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootउपपत्ति
FormFeminine, Instrumental, Singular
तथाso/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
परेothers (people)
परे:
Karta
TypeNoun
Rootपर
FormMasculine, Nominative, Plural
साधु-आचारतयाby good conduct
साधु-आचारतया:
Karana
TypeNoun
Rootसाध्वाचारता
FormFeminine, Instrumental, Singular
केचित्some (people)
केचित्:
Karta
TypePronoun
Root
FormMasculine, Nominative, Plural
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवonly/indeed
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
औपयिकात्from expedient means/practical measures
औपयिकात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootऔपयिक
FormNeuter, Ablative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
King (Yudhishthira, implied addressee)