Shloka 6
Gadāyuddhe Kṛṣṇopadeśaḥ (Kṛṣṇa’s Counsel in the Mace-Duel) — Śalya-parva 57
Devanagari script
उस अत्यन्त भयंकर महायुद्धके चालू होनेपर गदाओंके आघातसे आगकी चिनगारियाँ छूटने लगीं। वे आकाशमें जुगनुओंके दलके समान जान पड़ती थीं और उनसे वहाँके आकाशकी दर्शनीय शोभा हो रही थी ।। तथा तस्मिन् वर्तमाने संकुले तुमुले भूशम् । उभावपि परिश्रान्तौ युध्यमानावरिंदमौ
Translation
Nang magsimula ang lubhang nakapanghihilakbot na dakilang digmaan, sa mga hampas ng mga pamalo (gada) ay tumalsik ang mga kislap ng apoy. Sa langit, wari’y mga pulutong ng alitaptap ang mga iyon, at dahil dito’y naging kaakit-akit pagmasdan ang kalangitan. At sa gitna ng kaguluhan at ugong ng labanan, ang dalawang bayani—mga dumudurog sa kaaway—ay kapwa napagod habang naglalaban.
Word by Word
तथाand then/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
Formneuter, locative, singular
वर्तमानेwhile occurring/going on
वर्तमाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवृत्
Formpresent participle (śatṛ), neuter, locative, singular
संकुलेcrowded/confused
संकुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसंकुल
Formneuter, locative, singular
तुमुलेtumultuous
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल
Formneuter, locative, singular
भूशम्exceedingly/very much
भूशम्:
TypeIndeclinable
Rootभूशम्
उभौboth (of them)
उभौ:
Karta
TypePronoun
Rootउभ
Formmasculine, nominative, dual
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
परिश्रान्तौexhausted
परिश्रान्तौ:
Karta
TypeAdjective
Rootपरिश्रान्त
Formmasculine, nominative, dual
युध्यमानौfighting
युध्यमानौ:
Karta
TypeVerb
Rootयुध्
Formpresent middle participle (śānac), masculine, nominative, dual
अरिंदमौenemy-subduing (heroes)
अरिंदमौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअरिंदम
Formmasculine, nominative, dual
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes