Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha

Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site

परपुष्टोपमा वाक्ये तथद्धर्या धनदोपमा: । शक्रवीर्योपमा युद्धे दीप्त्या वह्विसमास्तथा,वे मीठी वाणी बोलनेमें कोयल और धनसमृद्धिमें कुबेरके समान हैं। युद्धमें इन्द्रके सदृश पराक्रम प्रकट करनेवाली तथा अग्निके समान तेजस्विनी हैं

parapuṣṭopamā vākye tathā dhairyā dhanadopamāḥ | śakravīryopamā yuddhe dīptyā vahnisamā tathā ||

Sinabi ni Vaiśampāyana: “Sa pananalita, siya’y tulad ng kukuko—matamis at kaaya-aya; sa tibay ng loob, siya’y tulad ni Kubera, sagana sa yaman at paninindigan. Sa digmaan, nagpapamalas siya ng giting na gaya ni Indra, at sa ningning, kumikislap siyang tulad ng apoy.”

परपुष्टोपमाhaving a simile to the cuckoo (sweet-voiced)
परपुष्टोपमा:
Karta
TypeAdjective
Rootपरपुष्टोपमा (परपुष्ट + उपमा)
FormFeminine, Nominative, Singular
वाक्येin speech / in words
वाक्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Locative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अद्धर्याvery sweet / pleasant (in speech)
अद्धर्या:
Karta
TypeAdjective
Rootअद्धर्या
FormFeminine, Nominative, Singular
धनदोपमाhaving a simile to Kubera (wealthy)
धनदोपमा:
Karta
TypeAdjective
Rootधनदोपमा (धनद + उपमा)
FormFeminine, Nominative, Singular
शक्रवीर्योपमाhaving prowess like Indra
शक्रवीर्योपमा:
Karta
TypeAdjective
Rootशक्रवीर्योपमा (शक्र + वीर्य + उपमा)
FormFeminine, Nominative, Singular
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Locative, Singular
दीप्त्याby brilliance / with radiance
दीप्त्या:
Karana
TypeNoun
Rootदीप्ति
FormFeminine, Instrumental, Singular
वह्निसमाequal to fire (in splendor)
वह्निसमा:
Karta
TypeAdjective
Rootवह्निसमा (वह्नि + समा)
FormFeminine, Nominative, Singular
तथाalso / likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Parapuṣṭa (cuckoo/koel)
D
Dhanada (Kubera)
Ś
Śakra (Indra)
V
Vahni (Fire/Agni)

Educational Q&A

The verse presents an ethical ideal: refined, pleasing speech should coexist with inner firmness, heroic capacity in crisis, and a radiant moral presence. It suggests that true excellence is multi-dimensional—gentle in expression yet strong and effective in action.

Vaiśampāyana is describing and praising a notable figure (implicitly a woman, as reflected in the Hindi gloss) through a chain of similes—cuckoo for sweetness of speech, Kubera for steadfast richness, Indra for battle prowess, and fire for brilliance—highlighting her exceptional qualities within the war-time context of the Śalya Parva.