Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
पार्शाननाश्व बहवो नानादेशमुखास्तथा । तथा कीटपतड्डानां सदृशास्या गणेश्वरा:
pārśānana-aśvā bahavo nānādeśa-mukhās tathā | tathā kīṭa-pataṅgānāṃ sadṛśāsyā gaṇeśvarāḥ ||
Sinabi ni Vaiśampāyana: Marami ang mga kabayong may mukhang tulad ng mababangis na hayop, at may iba pa na ang bibig ay wari’y mula sa sari-saring lupain at uri. Gayundin, may mga pinunong pangkat na ang mukha’y kahawig ng mga insekto at mga nilalang na lumilipad—isang masamang pangitain na di-likas, na lalo pang nagpapabigat sa sindak sa huling karahasang dala ng digmaan.
वैशम्पायन उवाच
The verse uses grotesque, unnatural imagery—beast-faced horses and insect-faced leaders—to signal moral and cosmic disorder. In the Mahābhārata’s ethical frame, such portents reflect the spread of adharma and the terrifying consequences of unchecked violence.
Vaiśampāyana describes a frightening, abnormal spectacle among the forces—horses and commanders appearing with uncanny, non-human faces. The description functions as an ominous sign within the war narrative, heightening dread and foreshadowing calamity.