Shloka 19
यदा चापि न शवक्नोति राष्ट्र मोक्षयितुं नृप अथ वै प्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय,क्रोधेन महता5<विष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान् | वैशम्पायनजी कहते हैं--राजन! ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति करानेवाले उस तीर्थसे प्रस्थित होकर यदुनन्दन बलरामजी “अवाकीर्ण' तीर्थमें गये, जहाँ आश्रममें रहते हुए महातपस्वी धर्मात्मा एवं प्रतापी दलभपुत्र बकने महान् क्रोधमें भरकर घोर तपस्याद्वारा अपने शरीरको सुखाते हुए विचित्रवीर्यकुमार राजा धृतराष्ट्रके राष्ट्रका होम कर दिया था नरेश्वर जनमेजय! जब धृतराष्ट्र अपने राष्ट्रको उस विपत्तिसे छुटकारा दिलानेमें समर्थ न हो सके, तब उन्होंने प्राश्निकों (प्रश्न पूछनेपर भूत, वर्तमान और भविष्यकी बातें बतानेवालों)-को बुलाकर उनसे इसका कारण पूछा
vaiśampāyana uvāca | yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpa atha vai prāśnikāṃs tatra papraccha janamejaya, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
Sinabi ni Vaiśampāyana: “O Haring Janamejaya, nang makita ni Dhṛtarāṣṭra na hindi niya maililigtas ang kanyang kaharian mula sa sakunang iyon, ipinatawag niya ang mga prāśnika—yaong sumasagot sa mga tanong sa pamamagitan ng pagbubunyag ng mga bagay ng nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap—at tinanong ang sanhi. Sa ganitong tagpo, inaalala ng salaysay ang isang ascetic na matuwid at makapangyarihan, na sinakmal ng matinding galit, at sa pamamagitan ng mabagsik na tapas ay naghatid ng kapahamakan sa lupain—ipinakikitang ang galit, kahit sa taong nakatuon sa dharma, ay maaaring maging puwersa ng pagwasak kapag hindi napipigil.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical danger of uncontrolled anger: even a dharmic and powerful person, when seized by wrath, can cause disproportionate harm. It also shows a king’s duty to seek causes and counsel when governance faces calamity.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that Dhṛtarāṣṭra, unable to save his realm from a crisis, called in prāśnikas (specialists consulted for answers about past, present, and future) and questioned them about the cause, while the surrounding narration recalls an ascetic’s anger and tapas as a source of the disaster.