Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

Bhīma–Duryodhana Gadāyuddha Saṃkalpa

Resolve for the Mace Duel

प्रजानामिव संक़्रुद्धं शूलपाणिमिव स्थितम्‌ । हाथमें गदा लिये हुए दुर्योधनको पाण्डवोंने इस प्रकार देखा, मानो कोई शुंगयुक्त पर्वत हो अथवा प्रजापर कुपित होकर हाथमें त्रिशूल लिये हुए रुद्रदेव खड़े हों ।।

sañjaya uvāca | prajānām iva saṅkruddhaṃ śūlapāṇim iva sthitam | gadāpāṇiṃ duryodhanaṃ pāṇḍavāḥ samapaśyan yathā śṛṅgavat parvataṃ yathā vā prajāsu kupitaṃ rudraṃ triśūlapāṇim | sa-gado bhārato bhāti pratapan bhāskaro yathā | jalāt samutthitaṃ gadāpāṇiṃ mahābāhuṃ duryodhanaṃ dṛṣṭvā sarva-bhūtāni mene daṇḍadharaṃ yamaṃ prādurbhūtam iti ||

Sabi ni Sañjaya: Namalas ng mga Pāṇḍava si Duryodhana na nakatindig, may gada sa kamay—na wari’y si Rudra mismo, nagngangalit para sa mga nilalang, tangan ang trisula; na wari’y bundok na may sungay na sumulpot sa harap nila. Ang bayaning Bharata, tagapagdala ng gada, ay nagliliwanag na parang naglalagablab na araw. Nang makita si Duryodhana na makapangyarihan ang mga bisig, tagadurog ng kaaway, na umaahon mula sa tubig na may sandata, inakala ng lahat ng nilalang na si Yama, ang may hawak ng pamalong parusa, ay nagpakita—isang pangitain ng walang-humpay na pagwasak sa madilim na moralidad ng digmaan.

प्रजानाम्of the subjects/creatures
प्रजानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
सङ्क्रुद्धम्enraged
सङ्क्रुद्धम्:
TypeAdjective
Rootसङ्क्रुद्ध (सम्+क्रुध्)
FormMasculine, Accusative, Singular
शूलपाणिम्the trident-in-handed one (Śiva/Rudra)
शूलपाणिम्:
Karma
TypeNoun
Rootशूलपाणि
FormMasculine, Accusative, Singular
इवas if/like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
स्थितम्standing/placed
स्थितम्:
TypeAdjective
Rootस्थित (स्था)
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
D
Duryodhana
P
Pāṇḍavas
R
Rudra (Śiva)
Y
Yama
M
mace (gadā)
T
trident (triśūla)
W
water (jala)
S
Sun (Bhāskara)
M
mountain (parvata)

Educational Q&A

The verse underscores how war magnifies human wrath into something seemingly divine and inevitable: Duryodhana’s martial fury is likened to Rudra and Yama, suggesting that when adharma-driven conflict peaks, it takes on the force of destruction and punishment, overwhelming ordinary moral restraint.

Sañjaya describes the Pāṇḍavas seeing Duryodhana appear with his mace, shining like the sun and terrifying like Rudra with a trident or Yama with the staff of punishment—setting the tone for the climactic mace-fight atmosphere of Shalya Parva.