Shloka 45
अध्याय ३: कृपस्य दुर्योधनं प्रति नीत्युपदेशः
Kṛpa’s Counsel to Duryodhana
महाराज! जब जगत्में उस धूलसे अन्धकार छा गया और पृथ्वीपर बाण-ही-बाण बिछ गया, उस समय आपके सैनिक भयके मारे सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये ।। भज्यमानेषु सर्वेषु कुरुराजो विशाम्पते । परेषामात्मनश्वैव सैन्ये ते समुपाद्रवत्
sañjaya uvāca | bhajyamāneṣu sarveṣu kururājo viśāmpate | pareṣām ātmanaś caiva sainye te samupādravat ||
Wika ni Sañjaya: “O panginoon ng mga tao, nang ang alikabok ay magdulot ng dilim sa daigdig at ang lupa’y mapuno ng mga palaso, ang iyong mga kawal ay nagsitakas sa takot sa lahat ng dako. At nang ang lahat ng hukbo’y nababasag at nagkakawatak-watak, ang hari ng mga Kuru—nakikita ang hanay ng kaaway at ang sarili niyang hukbo na naguguluhan—ay sumugod pasulong at pumasok sa iyong hukbo.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical pressure of kṣatriya leadership in war: when troops break in fear, the ruler is expected to confront danger directly and attempt to restore order, even amid collapse.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Kaurava forces are being routed; in response, the Kuru king (Duryodhana) rushes forward into the army, facing both the enemy and the disarray within his own ranks.