अध्याय २२ — अमर्याद-युद्धवर्णन
Unrestrained Battle Description and Śakuni’s Rear Assault
हया हयै: समासक्ता रथिनो रथिभि: सह । संकुलं चाभवद् भूयो घोररूपं विशाम्पते
hayā hayaiḥ samāsaktā rathino rathibhiḥ saha | saṅkulaṃ cābhavad bhūyo ghorarūpaṃ viśāmpate ||
Wika ni Sañjaya: Nagkabuhol ang mga kabayo sa kapwa kabayo, at ang mga mandirigmang nasa karwahe’y nagsalpukan sa mga mandirigmang nasa karwahe ng kalaban. Muli, ang larangan ng digmaan ay naging siksik at magulo—nakapanghihilakbot ang anyo, O panginoon ng mga tao—na nagpapakita na kapag sumiklab ang poot at tunggalian, gumuho ang kaayusan at ang labanan ay nagiging bulag at mapanganib na pagdagsa.
संजय उवाच
The verse underscores how warfare rapidly devolves into saṅkula—confused, indiscriminate entanglement—where control and clarity vanish. Ethically, it highlights the tragic momentum of violence: once unleashed, it tends to intensify and recur (bhūyaḥ), producing dreadful conditions that test restraint and discernment.
Sañjaya reports to the king that the fight has again become a tightly packed melee: horses are locked with horses and chariot-fighters collide with chariot-fighters, creating a terrifying, chaotic scene on the battlefield.