Shloka 6
Adhyāya 21 — Duryodhanasya bāṇavarṣaḥ
Duryodhana’s Arrow-Storm and the Dust-Obscured Engagements
वहाँ कृतवर्माका शत्रुओंके साथ होनेवाला युद्ध अत्यन्त आश्चर्यजनक प्रतीत होता था; क्योंकि उसने अकेले ही दुर्जय पाण्डव-सेनाकी प्रगति रोक दी थी ।। तेषामन्योन्यसुहदां कृते कर्मणि दुष्करे । सिंहनाद: प्रह्ृष्टानां दिविस्पूक् सुमहान भूत्,एक-दूसरेका हित चाहनेवाले कौरवसैनिक कृतवमकि द्वारा यह दुष्कर पराक्रम किये जानेपर अत्यन्त हर्षमें भर गये। उनका महान् सिंहनाद आकाशमें गूँज उठा
sañjaya uvāca | teṣām anyonya-suhṛdāṃ kṛte karmaṇi duṣkare | siṃhanādaḥ prahṛṣṭānāṃ divi spṛk sumahān abhūt ||
Sinabi ni Sañjaya: Nang magawa ni Kṛtavarman ang mahirap na gawang iyon para sa kapakanan ng mga Kaurava na nagmamalasakit sa isa’t isa, ang mga mandirigmang nagagalak ay nagtaas ng napakalakas na ungol na parang sa leon, na wari’y umaabot sa langit. Sa mabagsik na dharma ng digmaan, ang kanyang pagharap na mag-isa—pagsugpo sa pagsulong ng hukbong Pāṇḍava na mahirap daigin—ay naging panawagan ng pagkakapatiran at tatag-loob ng mga kasama, kahit lalo nitong pinatindi ang karahasan ng araw na iyon.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a single arduous deed performed for comrades can transform collective morale. Ethically, it shows the battlefield tension between loyalty to one’s side (mutual well-wishing and solidarity) and the escalating harm that such valor can enable within war.
Kṛtavarman performs a difficult martial exploit that benefits the Kaurava forces—described in the surrounding narration as checking the advance of the formidable Pāṇḍava host. The Kaurava warriors, overjoyed, respond with a thunderous lion-like shout that echoes as if reaching the sky.