Shloka 10
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
राजन! मद्रराजकी मृत्यु हो जानेपर आपके वे सभी योद्धा भयके मारे भागने लगे। कुछ सैनिक घोड़ोंपर, कुछ हाथियोंपर और दूसरे महारथी रथोंपर आरूढ़ हो बड़े वेगसे भागे। पैदल सैनिक भी वहाँसे भाग खड़े हुए ।। द्विसाहस्राक्ष मातड्रा गिरिरूपा: प्रहारिण: । सम्प्राद्रवन् हते शल्ये अड्कुशाड्गुष्ठनोदिता:,दो हजार प्रहारकुशल पर्वताकार मतवाले हाथी शल्यके मारे जानेपर अंकुशों और पैरके अँगूठोंसे प्रेरित हो तीव्र गतिसे पलायन करने लगे
rājan! madrarājakī mṛtyu ho jānepara āpake ve sabhī yoddhā bhayake māre bhāgane lage. kucha sainika ghoṛoṃpara, kucha hāthiyoṃpara aura dūsare mahārathī rathoṃpara ārūḍha ho baṛe vegase bhāge. paidala sainika bhī vahāṃse bhāga khaṛe hue. dvisāhasrākṣā matadrā girirūpāḥ prahāriṇaḥ | samprādravan hate śalye aṅkuśāṅguṣṭhanoditāḥ ||
Wika ni Sañjaya: O Hari, nang mapatay si Śalya, ang panginoon ng Madra, ang lahat ng iyong mga mandirigma ay nagsitakas dahil sa takot. Ang ilan ay tumakas na nakasakay sa kabayo, ang ilan sa elepante, at ang ibang dakilang mandirigmang-karwahe ay humarurot palayo sa kanilang mga karwahe; maging ang mga kawal-lakad ay tumakbo rin mula sa pook. Pagkaraan, dalawang libong elepanteng lasing sa musth, kasinglaki ng bundok at mabibigat humampas—na itinutulak ng pangganyak na kawit at ng diin ng mga daliri sa paa ng mga sakay—ay sumugod ding tumakas nang magulo matapos bumagsak si Śalya.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how quickly morale collapses when a central leader falls: fear spreads, discipline breaks, and even powerful assets like war-elephants become instruments of retreat. Ethically, it underscores the responsibility of commanders and the fragility of collective resolve in adharma-driven conflict.
After Śalya, the Madra king and a key Kaurava commander, is killed, Dhṛtarāṣṭra’s forces panic and flee—charioteers, cavalry, infantry, and even a contingent of two thousand rutting elephants, driven by goads and riders’ toe-pressure, rush away from the battlefield.