Shloka 13
Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें शल्यका युद्धविषयक तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ,चक्राणां पततां चापि युगानां च धरातले समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों, जूओं तरकसों, पताकाओं, ध्वजों, रथों, हरसों, अनुकर्षों, त्रिवेणु नामक काष्ठों, धुरों, रस्सियों, चाबुकों, कुण्डल और पगड़ी धारण करनेवाले मस्तकों, भुजाओं, कंधों, छत्रों, व्यजनों और मुकुटोंके ढेर-के-ढेर दिखायी देने लगे
sañjaya uvāca | cakrāṇāṃ patatāṃ cāpi yugānāṃ ca dharātale samadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata |
Wika ni Sañjaya: O Bharata, sa kahabaan ng mga bakas ng karwahe ni Pārtha ay nakita sa lupa ang mga gulong at mga pamatok na nagkalat. Ang larangang ginulo ng pagsulong ni Arjuna ay nagpakita ng mga bunton ng wasak na kagamitang-karwahe at mga putol na labi ng mga mandirigma—larawang nagbabadya kung gaano kabilis na kayang gawing kapahamakan ng husay-pandigma ang dangal at pag-aari, at kung paanong ang bugso ng digmaan ay nag-iiwan ng lantad na bakas ng pagkalugi.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tangible aftermath of violence: even the instruments of power—chariots and their gear—are reduced to wreckage. It implicitly points to the impermanence of worldly strength and the heavy cost that accompanies the kṣatriya pursuit of victory.
Sanjaya describes the battlefield scene around Arjuna’s advance: along the route of Arjuna’s chariot, fallen wheels and yokes lie scattered on the ground, indicating intense fighting and the destruction of chariots and warriors in his wake.