Shloka 156
Sauptika Parva, Adhyaya 8 — Dhṛṣṭadyumna-vadha and the Camp’s Nocturnal Rout
अभ्यजानादमेयात्मा द्रोणपुत्रं महारथम् | अमेय आत्मबलसे सम्पन्न रणदुर्मद धृष्टद्युम्न उसके पैर लगते ही जाग उठा और जागते ही उसने महारथी द्रोणपुत्रको पहचान लिया
sañjaya uvāca | abhyajānād ameyātmā droṇaputraṁ mahāratham | ameya-ātmabalasaṁpannaṁ raṇadurmadam | dhṛṣṭadyumnaḥ pādābhyāṁ spṛṣṭaḥ prabuddhaḥ prabuddhaś ca mahārathiṇaṁ droṇaputram abhyajānāt | etādīdṛśakaṁ vṛttaṁ rājan suptajane vibho | sākṣād devarāja indro 'pi tāṁ daśāṁ prāpya teṣāṁ kiñcid api na vyakaroṣyat | prabho nareśvara tasmin rātrau sarveṣu suptyeṣv evaṁvidhā ghaṭanā samabhavat | tato janakṣayaṁ kṛtvā pāṇḍavānāṁ mahātyayam |
Wika ni Sañjaya: Si Dhrishtadyumna—may diwang di masukat—ay nagising sa sandaling mahawakan ang kanyang mga paa; at pagdilat niya, nakilala niya ang dakilang mandirigmang karwahe, ang anak ni Drona (Aśvatthāman), mabangis sa labanan at namamaga sa pagmamataas ng digmaan, na taglay ang di-masaling lakas ng sariling loob. O Hari, o makapangyarihan, ganyan ang pangyayaring naganap nang ang mga tao’y mahimbing na natutulog. Sa gayong kalagayan, maging si Indra mismo, ang panginoon ng mga diyos, ay hindi makapipigil sa kanila. Kaya, o pinuno, sa gabing iyon, matapos makatulog ang lahat, naganap ang kakila-kilabot na pangyayaring ito; at pagkaraan, matapos maghasik ng pagpatay sa mga tao, nagdulot siya ng malaking kapahamakan sa mga Pāṇḍava.
संजय उवाच
Educational Q&A
The passage underscores the moral collapse of warfare when combat shifts from open battle to killing the sleeping; it frames the night slaughter as a catastrophic, ethically charged turning point whose consequences exceed ordinary restraint—even divine power is invoked to stress the extremity of the situation.
During the night, Dhrishtadyumna is awakened by a touch at his feet and immediately recognizes Aśvatthāman (Drona’s son), described as a formidable, battle-maddened warrior. Sañjaya reports that, with everyone asleep, a dreadful incident unfolds, culminating in a mass killing that becomes a great calamity for the Pāṇḍavas.