Shloka 233
कृपोपदेशः — द्रौणेरनिद्रा च
Kṛpa’s Counsel and Drauṇi’s Sleepless Resolve
हृदयं निर्दहन्मेड्द्य राज्यहानि न शाम्यति । “इन चारोंका एक चौथाई भाग जो क्रोध है, वही मेरी निद्राको तत्काल नष्ट किये देता है। अपने पिताके वधकी घटनाका बारंबार स्मरण करके इस संसारमें कौन-सा ऐसा दुःख है, जिसका मुझे अनुभव न होता हो। वह दुःखकी आग रात-दिन मेरे हृदयको जलाती हुई अबतक बुझ नहीं पा रही है
hṛdayaṁ nirdahan medhya rājya-hāni na śāmyati | caturṇām eṣa pādaḥ krodhaḥ sa me nidrāṁ tatkṣaṇaṁ nāśayati | pituḥ vadha-kathāṁ punaḥ punaḥ smaran iha loke ko nāma duḥkhaḥ syād yasya me’nubhavo na bhavet | sa duḥkhāgniḥ rātriṁ-divaṁ hṛdayaṁ dahann adyāpi na nirvāyati ||
Sabi ni Kṛpa: “Patuloy na nagliliyab ang aking puso; hindi humuhupa sa akin ang pagkawala ng kaharian. Sa apat na puwersang nagtutulak sa tao, ang galit—isang bahagi sa apat—ang agad sumisira sa aking tulog. Sa paulit-ulit na paggunita sa pagpaslang sa aking ama, anong dalamhati sa mundong ito ang hindi ko pa nalasap? Ang apoy ng pighati na sumusunog sa aking puso araw at gabi ay hindi pa rin napapawi.”
कृप उवाच
Educational Q&A
Unresolved grief and anger can consume the mind, destroying rest and clarity; the verse highlights how remembrance of violence perpetuates inner burning, implying the ethical need for restraint and healing rather than being driven by wrath.
In the Sauptika Parva’s tense aftermath, Kṛpa speaks of his sleeplessness and inner torment: the loss of sovereignty and, more intensely, the recurring memory of his father’s death keep his heart burning like an unquenched fire.