Shloka 14
“उस विकारके कारण एक ही पुरुषमें उसी समय भिन्न-भिन्न प्रकारकी बुद्धि (विचारधारा) उत्पन्न हो जाती है; परंतु अवसरके अनुरूप न होनेपर उसकी अपनी ही बुद्धि उसीके लिये अरुचिकर हो जाती है ।। निश्चित्य तु यथाप्रज्ञं यां मतिं साधु पश्यति । तया प्रकुरुते भावं सा तस्योद्योगकारिका,“मनुष्य अपने विवेकके अनुसार किसी निश्चयपर पहुँचकर जिस बुद्धिको अच्छा समझता है, उसीके द्वारा कार्य-सिद्धिकी चेष्टा करता है। वही बुद्धि उसके उद्योगको सफल बनानेवाली होती है
niścitya tu yathāprajñaṃ yāṃ matiṃ sādhu paśyati | tayā prakurute bhāvaṃ sā tasyodyogakārikā ||
Sinabi ni Sañjaya: Dahil sa gayong pagbaluktot ng loob, sa iisang tao ay maaaring sumibol sa iisang sandali ang iba’t ibang uri ng pag-iisip; ngunit kapag hindi angkop sa pagkakataon, ang sariling isip ay nagiging di-kasiya-siya sa kanya. Subalit kapag siya’y nagmuni-muni at, ayon sa sukat ng kanyang pag-unawa, nakarating sa pasya at itinuring na mabuti ang isang landas ng pag-iisip, sa hatol na iyon niya iniuugnay ang kanyang loob sa gawa; at ang hatol na iyon ang nagiging lakas na humuhubog at nagdadala sa kanyang pagsisikap tungo sa katuparan.
संजय उवाच
Educational Q&A
A person acts through the judgment he deems right after reflection; that chosen understanding becomes the effective cause behind his effort and its success—showing how discernment (prajñā) and resolve (mati/bhāva) govern action.
In Sañjaya’s narration during the Sauptika Parva, the focus turns to the workings of the mind: how differing thoughts can arise, and how, once a decision is formed, the mind’s chosen counsel drives one’s undertaking—an observation relevant to the tense, consequential actions of the night-raid context.