Shloka 21
तेरहवें वर्षमें लोगोंकी जानकारीसे दूर किसी नगरमें रहें। यदि तेरहवें वर्ष किसीकी जानकारीमें आ जाये तो फिर दुबारा बारह वर्षतक वनवास करें। हम हारें तो हम ऐसा करें और उनकी हार हो तो वे। इसी शर्तपर फिर जूएका खेल आरम्भ हो। पाण्डव पासे फेंककर जूआ खेलें ।। एतत् कृत्यतमं राजन्नस्माकं भरतर्षभ । अयं हि शकुनिर्वेद सविद्यामक्षसम्पदम्,भरतकुलभूषण महाराज! यही हमारा सबसे महान् कार्य है। ये शकुनि मामा विद्यासहित पासे फेंकनेकी कलाको अच्छी तरह जानते हैं
trayodaśe varṣe lokānāṃ jñānād dūre kasmiṃścid nagare vasantu | yadi trayodaśe varṣe kasyacid jñāne āgaccheyuḥ punar dvādaśa-varṣāṇi vanavāsaṃ careyuḥ | vayaṃ hāryāma cet tathā kuryāma, teṣāṃ hāniḥ syāc cet te kurvantu | etasminn eva śarte punar dyūtaṃ pravartatām | pāṇḍavā akṣān kṣipya dyūtaṃ krīḍantu || etat kṛtyatamaṃ rājan asmākaṃ bharatarṣabha | ayaṃ hi śakunir veda sa-vidyām akṣa-sampadam ||
Iminungkahi ni Duryodhana ang bagong kundisyon sa laro ng dice: ang mga Pāṇḍava ay mamumuhay sa gubat sa loob ng labindalawang taon, at sa ikalabintatlong taon ay maninirahan sa isang bayan na hindi nalalaman ng mga tao; at kung sa ikalabintatlong taon na iyon ay makilala sila ng sinuman, muli silang magpapasan ng panibagong labindalawang taong pagkatapon sa gubat. Idinagdag niya na ang tuntuning ito’y dapat tumali sa magkabilang panig—kung siya ang matalo, tatanggapin niya; kung sila ang matalo, sila ang tatanggap. Sa kundisyong ito, hinimok niyang ipagpatuloy ang pagsusugal at ipabato sa mga Pāṇḍava ang dice. Pagkaraan, sinabi niya sa hari na ito ang kanilang pinakapasiyang hakbang, sapagkat si Śakuni, ang kanyang tiyuhin, ay bihasa sa sining at pakana ng dice, ginagawang sandata ang laro upang ipataw ang mabigat na pagkatapon sa anyo ng “napagkasunduang” batas.
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how adharma can be advanced through seemingly lawful agreements: a ‘contract’ made under coercive circumstances and driven by deceit (relying on Śakuni’s dice-skill) becomes a tool to inflict disproportionate suffering. It warns that ethical failure often hides behind procedural fairness.
Duryodhana presses for a renewed dice-game with a new stake: twelve years of forest exile plus a thirteenth year living unrecognized; if discovered in that final year, the exile cycle repeats. He insists the Pāṇḍavas throw the dice and claims Śakuni’s mastery makes this plan their strongest move.