Shloka 3
अध्याय ६६: पुनर्द्यूत-प्रस्तावः
Proposal for a Renewed Dice Game
विदुर बोले--ओ मूर्ख! तेरे-जैसे नीचके मुखसे ही ऐसा दुर्वचन निकल सकता है। अरे! तू कालपाशसे बँँधा हुआ है, इसीलिये कुछ समझ नहीं पाता। तू ऐसे ऊँचे स्थानमें लटक रहा है जहाँसे गिरकर प्राण जानेमें अधिक विलम्ब नहीं; किंतु तुझे इस बातका पता नहीं है। तू एक साधारण मृग होकर व्याप्रोंको अत्यन्त क़ुद्ध कर रहा है ।।
vidura uvāca—aho mūḍha, tvādṛśasya nīcasya mukhād evaṃ durvacanaṃ niṣkrāmati. kālapāśabaddho ’si, tasmāt kiṃcid api na budhyase. tvam uccasthāne lambamānaḥ, yasmāt patitvā prāṇanāśe na ciram; etad api na jānāsi. tvam alpo mṛga iva vyāghrān atīva krodhayasi. āśīviṣās te śirasi pūrṇakopā mahāviṣāḥ; mā kopiṣṭhāḥ, sumandātman, mā gamas tvaṃ yamakṣayam.
Sinabi ni Vidura: “Ikaw na hangal—tanging isang hamak na tulad mo ang makapagsasambit ng gayong karumal-dumal na salita. Nakagapos ka sa silo ni Kāla (Panahon); kaya wala kang nauunawaan. Nakabitin ka sa isang mataas na dako na kapag nahulog ay ikamamatay mo nang di magtatagal—ngunit hindi mo ito namamalayan. Gaya ng munting usa, ginagalit mo ang mga tigre na nagngangalit. Ang mga makamandag na ahas, ubod ng lason at puspos ng poot, ay umakyat na sa iyong ulo; huwag mo nang dagdagan ang kanilang galit, ikaw na mapurol ang isip—huwag kang magmadaling tumungo sa tahanan ni Yama (kamatayan).”
विदुर उवाच
Educational Q&A
Vidura warns that abusive speech and arrogance invite swift ruin: Time already binds the offender, and provoking stronger forces (symbolized by tigers and venomous serpents) hastens one’s fall into death. Ethical restraint in speech and awareness of consequences are central.
In the royal assembly context, Vidura rebukes a speaker who has uttered insulting words. Using vivid metaphors—hanging from a height, a deer provoking tigers, serpents on the head—he cautions that the person is courting immediate destruction and should stop escalating hostility.