Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

दुर्योधनस्य बलिवर्णनम् — Duryodhana’s Description of Tribute at the Rājasūya

स तु गच्छन्ननेकाग्र: सभामेको<5न्वचिन्तयत्‌ । श्रियं च तामनुपमां धर्मराजस्य धीमत:,रास्तेमें जाते समय वह नाना प्रकारके विचारोंसे चिन्तातुर था। वह अकेला ही परम बुद्धिमान्‌ धर्मराज युधिष्ठिकी अलौकिक सभा तथा अनुपम लक्ष्मीके विषयमें सोच रहा था

sa tu gacchann anekāgraḥ sabhām eko 'nvacintayat | śriyaṃ ca tām anupamāṃ dharmarājasya dhīmataḥ ||

Habang nagpapatuloy siya, ang kanyang isip ay hinihila sa sari-saring panig at nabibigatan ng mga alalahanin. Naglalakad siyang mag-isa, at patuloy na pinagninilayan ang kahanga-hangang bulwagan at ang walang kapantay na kasaganaan ni Dharmarāja Yudhiṣṭhira, ang marunong—isang panlabas na tanda ng paghaharing ayon sa dharma, na maaaring magbunsod ng pagkamangha, inggit, at pag-aalalang pang-estratehiya sa iba.

सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
गच्छन्going
गच्छन्:
Karta
TypeVerb
Rootगम्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
अनेकाग्रःdistracted; having many thoughts
अनेकाग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनेकाग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सभाम्assembly hall
सभाम्:
Karma
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Accusative, Singular
एकःalone
एकः:
Karta
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
अन्वचिन्तयत्kept thinking about; reflected upon
अन्वचिन्तयत्:
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formअनु, Imperfect (लङ्), Third, Singular, Parasmaipada
श्रियम्splendour/fortune
श्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Accusative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
ताम्that
ताम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Accusative, Singular
अनुपमाम्incomparable
अनुपमाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनुपम
FormFeminine, Accusative, Singular
धर्मराजस्यof Dharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजस्य:
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Genitive, Singular
धीमतःof the wise/intelligent
धीमतः:
TypeAdjective
Rootधीमत्
FormMasculine, Genitive, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)
S
sabhā (royal assembly hall)
Ś
śrī (prosperity/royal fortune)

Educational Q&A

Outer prosperity and grandeur (śrī, sabhā) are not merely decorative; they shape minds and ethics in politics—evoking admiration, insecurity, and envy. The verse highlights how attention to another’s righteous success can become a source of inner agitation, a moral warning about uncontrolled comparison and desire.

A person is traveling onward, mentally unsettled and thinking alone about Yudhiṣṭhira’s extraordinary assembly hall and unmatched prosperity. The narration sets up the psychological background for later reactions to the Pāṇḍavas’ splendour in the Sabha context.