Shloka 24
Dyūta-kathā-praśnaḥ — Inquiry into the Dice-Game Calamity
यही सोचते-सोचते महातेजस्वी युधिष्ठिरने अपने सब भाइयोंसे कहा--'पुरुषसिंहो! महर्षि व्यासने मुझसे जो कहा है
vaiśampāyana uvāca | evaṃ cintayann eva mahātejā yudhiṣṭhiraḥ sarvān bhrātṝn uvāca— “puruṣasiṃhāḥ! maharṣir vyāso mayi yad avadat tat yuṣmābhir api śrutam eva. tasya vacanaṃ śrutvāhaṃ maraṇe niścayaṃ kṛtavān. tāta! yadi sarvakṣatriyavināśe vidhātā mām eva nimittaṃ kartum icchati, kālo mām evāsya anarthasya kāraṇaṃ kṛtavān, tarhi mama jīvitena kiṃ prayojanam?” iti rājñaḥ vacanaṃ śrutvā arjuna uvāca— “mā rājan kaśmalaṃ ghoraṃ praviśo buddhināśanam. sampradhārya mahārāja yat kṣemaṃ tat samācara.”
Sinabi ni Vaiśampāyana: Habang paulit-ulit na iniikid ni Yudhiṣṭhira na maningning ang mga pag-iisip na iyon, nagsalita siya sa lahat ng kanyang mga kapatid: “O mga lalaking tulad ng leon! Narinig ninyo ang sinabi sa akin ng dakilang ṛṣi na si Vyāsa, hindi ba? Pagkarinig ko sa kanyang mga salita, napagpasyahan kong mamatay. Mga kapatid—kung nais ng Tagapag-ayos ng tadhana na ako mismo ang maging kasangkapan sa pagwasak ng lahat ng kṣatriya, kung ang Panahon ang gumawa sa akin na sanhi ng kapahamakan na ito, ano pa ang saysay ng aking buhay?” Nang marinig ang hari na magsalita nang gayon, sumagot si Arjuna: “O Hari, huwag kang pumasok sa kakila-kilabot na kawalang-pag-asa na sumisira sa paghatol. Magnilay nang mabuti, O dakilang hari, at gawin ang nagdudulot ng kapakanan.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Arjuna warns that despair (kaśmala) is not merely emotion but a force that ruins judgment (buddhināśana). The ethical directive is to deliberate calmly (sampradhārya) and choose the course that leads to true welfare (kṣema), rather than acting from guilt or fatalism.
Yudhiṣṭhira, shaken by Vyāsa’s words and the prospect of widespread kṣatriya destruction, interprets himself as the instrument of fate and resolves on death. Arjuna counters by urging him not to succumb to mental collapse and to act after careful reflection on what is beneficial and right.