Shloka 12
Bhīmasena’s Digvijaya and Tribute Return (भीमस्य दिग्विजयः धननिवेदनं च)
Devanagari script
तत्रस्थ: पुरुषैरेव धर्मराजस्य शासनात् । किरीटी जितवान् राजन् देशान् पञ्चगणांस्तत:ः,राजन! धर्मराजकी आज्ञासे किरीटधारी अर्जुनने वहीं रहकर अपने सेवकोंद्वारा पंचगण नामक देशोंको जीत लिया
Transliteration
tatra-sthaḥ puruṣair eva dharmarājasya śāsanāt | kirīṭī jitavān rājan deśān pañcagaṇāṁs tataḥ ||
Translation
Sinabi ni Vaiśampāyana: Nanatili siya roon at, sa utos ni Dharmarāja (Yudhiṣṭhira), si Arjuna na may putong—sa pamamagitan ng sarili niyang mga tauhan—ay sumakop sa mga lupain na tinatawag na Pañcagaṇa, O Hari.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
स्थःstanding, staying
स्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त) / स्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषैःby men, by attendants
पुरुषैः:
Karana
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Instrumental, Plural
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धर्मराजस्यof Dharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजस्य:
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Genitive, Singular
शासनात्from/according to the command
शासनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootशासन
FormNeuter, Ablative, Singular
किरीटीthe diadem-wearer (Arjuna)
किरीटी:
Karta
TypeNoun
Rootकिरीटिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
जितवान्conquered, won
जितवान्:
TypeVerb
Rootजि (धातु) → जितवत् (कृदन्त)
FormPerfect (periphrastic perfect), Third, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
देशान्countries, regions
देशान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेश
FormMasculine, Accusative, Plural
पञ्चगणान्called Pañcagaṇa (five-clan)
पञ्चगणान्:
Karma
TypeAdjective
Rootपञ्चगण
FormMasculine, Accusative, Plural
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Characters & Entities
V
VaiśampāyanaD
Dharmarāja (Yudhiṣṭhira)A
Arjuna (Kirīṭī)P
Pañcagaṇa deśāḥ (countries/regions)J
Janamejaya (implied by 'rājan')Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes