Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

राजसूयविचारः — Deliberation on the Rajasuya and the Summoning of Kṛṣṇa

(इक्ष्वाकूणां कुले जातस्त्रिशड्कुर्नाम पार्थिव: । अयोध्याधिपतिर्वीरो विश्वामित्रेण संस्थित: ।। तस्य सत्यवती नाम पत्नी केकयवंशजा । तस्यां गर्भ: समभवद्‌ धर्मेण कुरुनन्दन ।। सा च काले महाभागा जन्ममासं प्रविश्य वै । कुमारं जनयामास हरिश्नन्द्रमकल्मषम्‌ ।। स वै राजा हरिश्रन्द्रस्त्रशेडकव इति स्मृतः ।) इक्ष्वाकुकुलमें त्रिशंकु नामसे प्रसिद्ध एक राजा हो गये हैं। वीर त्रिशंकु अयोध्याके स्वामी थे और वहाँ विश्वामित्र मुनिके साथ रहा करते थे। उनकी पत्नीका नाम सत्यवती था, वह केकय-कुलमें उत्पन्न हुई थी। कुरुनन्दन! रानी सत्यवतीके धर्मानुकूल गर्भ रहा। फिर समयानुसार जन्ममास प्राप्त होनेपर महाभागा रानीने एक निष्पाप पुत्रको जन्म दिया, उसका नाम हुआ हरिश्वन्द्र। वे त्रिशंकुकुमार ही लोकविख्यात राजा हरिश्न्द्र कहे गये हैं। स राजा बलवानासीतू सम्राट्‌ सर्वमहीक्षिताम्‌ । तस्य सर्वे महीपाला: शासनावनता: स्थिता:,राजा हरिश्वन्द्र बड़े बलवान्‌ और समस्त भूपालोंके सम्राट्‌ थे। भूमण्डलके सभी नरेश उनकी आज्ञाका पालन करनेके लिये सिर झुकाये खड़े रहते थे

ikṣvākūṇāṃ kule jātas triśaṅkur nāma pārthivaḥ | ayodhyādhipatir vīro viśvāmitreṇa saṃsthitaḥ || tasya satyavatī nāma patnī kekayavaṃśajā | tasyāṃ garbhaḥ samabhavad dharmeṇa kurunandana || sā ca kāle mahābhāgā janmamāsaṃ praviśya vai | kumāraṃ janayāmāsa hariścandram akalmaṣam || sa vai rājā hariścandras triśaṅkava iti smṛtaḥ || sa rājā balavān āsīt samrāṭ sarvamahīkṣitām | tasya sarve mahīpālāḥ śāsanāvanatāḥ sthitāḥ ||

Wika ni Nārada: Sa angkan ng mga Ikṣvāku ay isinilang ang isang haring nagngangalang Triśaṅku—isang bayani, panginoon ng Ayodhyā, na namuhay na kaugnay ng pantas na si Viśvāmitra. Ang kanyang reyna ay si Satyavatī, mula sa lahing Kekaya. O ligaya ng mga Kuru, ayon sa dharma ay naglihi siya. Nang dumating ang takdang panahon at sumapit ang buwan ng panganganak, ang mapalad na reyna ay nagsilang ng isang anak na walang dungis, na pinangalanang Hariścandra. Ang haring si Hariścandra ay inaalala rin bilang Triśaṅkava, ang anak ni Triśaṅku. Makapangyarihan si Hariścandra, isang emperador sa gitna ng lahat ng naghahari sa daigdig; at ang lahat ng mga hari ay nakatayo nang nakayuko ang ulo, masunurin sa kanyang utos.

इक्ष्वाकूणाम्of the Ikshvākus
इक्ष्वाकूणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइक्ष्वाकु
FormMasculine, Genitive, Plural
कुलेin the lineage/family
कुले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुल
FormNeuter, Locative, Singular
जातःborn
जातः:
Karta
TypeAdjective
Rootजात
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिशङ्कुःTriśaṅku
त्रिशङ्कुः:
Karta
TypeNoun
Rootत्रिशङ्कु
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
पार्थिवःking
पार्थिवः:
Karta
TypeNoun
Rootपार्थिव
FormMasculine, Nominative, Singular
अयोध्याof Ayodhyā
अयोध्या:
TypeNoun
Rootअयोध्या
FormFeminine, Genitive, Singular
अधिपतिःlord/ruler
अधिपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootअधिपति
FormMasculine, Nominative, Singular
वीरःvaliant
वीरः:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर
FormMasculine, Nominative, Singular
विश्वामित्रेणwith Viśvāmitra
विश्वामित्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootविश्वामित्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
संस्थितःstaying/abiding
संस्थितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसंस्थित
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सत्यवतीSatyavatī
सत्यवती:
Karta
TypeNoun
Rootसत्यवती
FormFeminine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
TypeIndeclinable
Rootनाम
पत्नीwife
पत्नी:
Karta
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Nominative, Singular
केकयof the Kekaya (people)
केकय:
TypeNoun
Rootकेकय
FormMasculine, Genitive, Singular
वंशजाborn in the lineage
वंशजा:
Karta
TypeAdjective
Rootवंशज
FormFeminine, Nominative, Singular
तस्याम्in her
तस्याम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Locative, Singular
गर्भःpregnancy/embryo
गर्भः:
Karta
TypeNoun
Rootगर्भ
FormMasculine, Nominative, Singular
समभवत्arose/occurred
समभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular
धर्मेणby righteousness; duly
धर्मेण:
Karana
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Instrumental, Singular
कुरुनन्दनO joy of the Kurus
कुरुनन्दन:
TypeNoun
Rootकुरुनन्दन
FormMasculine, Vocative, Singular
साshe
सा:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormFeminine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
कालेat the proper time
काले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकाल
FormMasculine, Locative, Singular
महाभागाvery fortunate/noble
महाभागा:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormFeminine, Nominative, Singular
जन्ममासम्the birth-month (time of delivery)
जन्ममासम्:
Karma
TypeNoun
Rootजन्ममास
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रविश्यhaving entered/reached
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
FormAbsolutive (Gerund)
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
कुमारम्a boy/son
कुमारम्:
Karma
TypeNoun
Rootकुमार
FormMasculine, Accusative, Singular
जनयामासgave birth to
जनयामास:
TypeVerb
Rootजन्
FormPerfect (Liṭ), 3, Singular
हरिशचन्द्रम्Hariścandra
हरिशचन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootहरिशचन्द्र
FormMasculine, Accusative, Singular
अकल्मषम्spotless/sinless
अकल्मषम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअकल्मष
FormMasculine, Accusative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हरिशचन्द्रःHariścandra
हरिशचन्द्रः:
Karta
TypeNoun
Rootहरिशचन्द्र
FormMasculine, Nominative, Singular
त्रिशङ्कवःson/descendant of Triśaṅku
त्रिशङ्कवः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रिशङ्कु
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्मृत
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
बलवान्powerful
बलवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootबलवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular
सम्राट्emperor
सम्राट्:
Karta
TypeNoun
Rootसम्राज्/सम्राट्
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वof all
सर्व:
TypeAdjective
Rootसर्व
FormFeminine, Genitive, Plural
महीक्षिताम्of the earth-rulers (kings)
महीक्षिताम्:
TypeNoun
Rootमहीक्षित्
FormMasculine, Genitive, Plural
तस्यof him
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
महीपालाःkings (protectors of the earth)
महीपालाः:
Karta
TypeNoun
Rootमहीपाल
FormMasculine, Nominative, Plural
शासनin (his) command/authority
शासन:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशासन
FormNeuter, Locative, Singular
अवनताःbowed down/submissive
अवनताः:
Karta
TypeAdjective
Rootअवनत
FormMasculine, Nominative, Plural
स्थिताःstood/remained
स्थिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्थित
FormMasculine, Nominative, Plural

नारद उवाच

N
Nārada
I
Ikṣvāku dynasty
T
Triśaṅku
A
Ayodhyā
V
Viśvāmitra
S
Satyavatī
K
Kekaya
H
Hariścandra
K
Kuru (as address: Kurunandana)
M
mahīpālas (other kings)