Shloka 9
Chapter 5: Dāruka’s Mission, Balarāma’s Yogic Departure, and Kṛṣṇa’s Niṣkramaṇa
रत्नशैवलसंघातां वज्रप्राकारमालिनीम् | रथ्यास्रोतोजलावर्ता चत्वरस्तिमितह्ददाम्,द्वारकापुरी एक नदीके समान थी। वृष्णि और अन्धकवंशके लोग उसके भीतर जलके समान थे। घोड़े मछलीके समान थे। रथ नावका काम करते थे। वाद्योंकी ध्वनि और रथकी घरघराहट मानो उस नदीके बहते हुए जलका कलकल नाद थी। लोगोंके घर ही तीर्थ एवं बड़े-बड़े जलाशय थे। रत्नोंकी राशि ही वहाँ सेवारसमूहके समान शोभा पाती थी। वच्ध नामक मणिकी बनी हुई चहारदीवारी ही उसकी तटपंक्ति थी। सड़कें और गलियाँ उसमें जलके सोते और भँवरें थीं, चौराहे मानो उसके स्थिर जलवाले तालाब थे। बलराम और श्रीकृष्ण उसके भीतर दो बड़े-बड़े ग्राह थे। कालपाश ही उसमें मगर और घड़ियालके समान था। ऐसी द्वारकारूपी नदीको बुद्धिमान् अर्जुनने वृष्णिवीरोंसे रहित हो जानेके कारण वैतरणीके समान भयानक देखा। वह शिशिर कालकी कमलिनीके समान श्रीहीन तथा आनन्दशून्य जान पड़ती थी
vaiśampāyana uvāca | ratnaśaivalasaṅghātāṃ vajraprākāramālinīm | rathyāsrotojalāvartā catvarastimitahradām |
Wika ni Vaiśampāyana: Ang Dvārakā ay nagmistulang isang ilog—ang mga bunton ng hiyas ay parang mga pampang na kumikislap na lumot-dagat, at ang pader na pumapalibot dito ay parang matigas na pilapil na tila adamantino. Ang mga lansangan at eskinita ay gaya ng agos at mga ipuipo, at ang mga sangandaan ay gaya ng mga payapang lawa. Noong una, punô ito ng mga Vṛṣṇi at Andhaka na parang tubig sa ilog; ang mga kabayo ay parang isda, at ang mga karwahe ay nagsilbing bangka; ang tunog ng mga instrumento at ugong ng mga karwahe ay parang bulong ng dumadaloy na tubig. Ang mga bahay mismo ay tila mga banal na tawiran at malalaking imbakan ng tubig, at ang mga bunton ng hiyas ay kumikislap na parang kumpol ng bula. Ngunit ngayon, nang mawalan ng mga bayani ng Vṛṣṇi, nakita ng marunong na si Arjuna ang ilog-na-Dvārakā na kasindak-sindak na parang Vaitaraṇī—hubad sa karangalan at ligaya, gaya ng lawa ng lotus sa taglamig.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage underscores impermanence: even a city famed for prosperity and divine protection becomes desolate when its sustaining community and dharmic order collapse. Splendor without living virtue and guardianship turns into भय (dread), symbolized by the comparison to the Vaitaraṇī.
Vaiśampāyana describes Dvārakā through an extended river-metaphor. Once vibrant with the Vṛṣṇi and Andhaka clans, it is now emptied of its heroes; Arjuna beholds it as terrifying and joyless, signaling the aftermath of the Yādavas’ end and the withdrawal of Kṛṣṇa and Balarāma.