Shloka 23
शिरोभूषण, केयूर, सुन्दर अंगद, गलेके हार, पदक, सोनेकी जंजीर, उत्तम मणि, हीरे, सुवर्ण तथा मुक्ता आदि छोटे-बड़े मांगलिक रत्न, अत्यन्त सुख भोगनेके योग्य शरीर, चन्द्रमाको भी लज्जित करनेवाले मुखसे युक्त मस्तक, देह, भोग, आच्छादन-वस्त्र तथा मनोरम सुख--इन सबको त्यागकर स्वधर्मकी पराकाष्ठाका पालन करते हुए सम्पूर्ण लोकोंमें अपने यशका विस्तार करके वे वीर सैनिक दिव्य लोकोंमें पहुँच गये हैं | २०-- २२ |। निवर्त दुर्योधन यान्तु सैनिका व्रजस्व राजन् शिबिराय मानद । दिवाकरो<प्येष विलम्बते प्रभो पुनस्त्वमेवात्र नरेन्द्र कारणम्,दूसरोंको सम्मान देनेवाले राजा दुर्योधन! अब लौटो। इन सैनिकोंको भी जाने दो। शिबिरमें चलो। प्रभो! ये भगवान् सूर्य भी अस्ताचलपर लटक रहे हैं। नरेन्द्र! तुम्हीं इस नर- संहारके प्रधान कारण हो
śalya uvāca | nivarta duryodhana yāntu sainikā vrajasva rājan śibirāya mānada | divākaro 'py eṣa vilambate prabho punas tvam evātra narendra kāraṇam ||
Wika ni Śalya: “Mga palamuting pang-ulo, mga keyura, magagandang angada, kuwintas sa leeg, palawit, tanikalang ginto; mahuhusay na hiyas, brilyante, ginto at perlas—mga mapalad na batong mahalaga, malaki man o maliit; mga katawang karapat-dapat sa sukdulang ligaya; mga ulong may mukhang nakahihiya pa sa buwan—katawan, pagkalugod, kasuotan at mga kaaya-ayang saya—iniwan nilang lahat. Sa pagtupad sa sariling dharma hanggang sa rurok, pinalaganap nila ang kanilang katanyagan sa lahat ng daigdig, at ang mga mandirigmang iyon ay nakarating sa makalangit na mga daigdig. “Bumalik ka na, Duryodhana. Pauwiin mo rin ang mga kawal. Tungo sa kampo, O haring marunong magbigay-galang. Maging ang araw ay nag-aalangan na, handa nang lumubog sa kanlurang abot-tanaw. O panginoon, O tagapamahala ng mga tao—muli, ikaw mismo ang pangunahing sanhi ng pagpatay na ito.”
शल्य उवाच
Educational Q&A
Śalya frames kingship as moral accountability: a ruler must recognize when continued fighting becomes needless destruction, and must accept responsibility for the human cost driven by his decisions.
On the battlefield near day’s end, Śalya urges Duryodhana to withdraw and return to camp, noting the Sun is about to set, and bluntly states that Duryodhana is the primary cause of the ongoing massacre.