Shloka 38
यशक्षु दर्पक्ष तथा प्रियाणि सर्वाणि कार्याणि च तेन केतुना । साकं कुरूणां हृदयानि चापतन् बभूव हाहेति च नि:स्वनो महान्
sañjaya uvāca | yaśaś ca darpaś ca tathā priyāṇi sarvāṇi kāryāṇi ca tena ketunā | sākaṃ kurūṇāṃ hṛdayāni cāpatann babhūva hāheti ca niḥsvano mahān ||
Wika ni Sañjaya: Sa pagbagsak ng bandilang iyon, gumuho rin ang luwalhati at pagmamataas ng mga Kuru; ang lahat nilang minamahal na pag-asa at mga gawain ay napuksa, at maging ang kanilang mga puso’y wari’y bumagsak kasama nito. Pagkaraan, umalingawngaw sa lahat ng dako ang malaking sigaw na “Ay! Ay!”—isang masamang pangitain ng sama-samang kawalang-pag-asa sa gitna ng digmaan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how external symbols (like a banner) embody collective identity and resolve; when such a symbol falls, it can precipitate inner collapse—pride, confidence, and purpose—showing the ethical fragility of power grounded in arrogance rather than steadiness of dharma.
Sañjaya reports that a prominent banner has fallen; with it the Kaurava host feels its honor, pride, cherished aims, and courage collapsing, and a widespread cry of lamentation erupts across the battlefield.