Shloka 53
न्यवर्तन्त यथा शोरं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् । उस समय वहाँ भगे हुए महाधनुर्धर नरश्रेष्ठ पांचाल मृत्युको ही युद्धसे लौटनेकी अवधि निश्चित करके पुनः सूतपुत्र कर्णसे जूझनेके लिये लौट आये ।।
sañjaya uvāca |
nyavartanta yathā śūraṁ mṛtyuṁ kṛtvā nivartanam |
tadā tatra bhagebhyo mahādhanurdharā naraśreṣṭhāḥ pāñcālā mṛtyum eva yuddhāt nivartanasya avadhiṁ niścitya punaḥ sūtaputra-karṇena yoddhuṁ pratyāgacchan ||
tān nivṛttān raṇe śūrān rādhēyaḥ śatrutāpanaḥ |
Sinabi ni Sañjaya: Gaya ng mga matatapang, sila’y bumalik—ginawang ang kamatayan mismo ang tanging hangganan ng pag-urong mula sa labanan. Noon, ang mga pangunahing lalaki sa Pāñcāla, mga dakilang mamamanang dati’y tumakas, ay itinakda na ang pag-alis sa digmaan ay mangyayari lamang sa kamatayan, at muling nagbalik upang makipagsagupa kay Karṇa, anak ng Sūta. Nang makita ni Rādheya—tagapagpasakit ng mga kaaway—na nagbabalik ang mga bayani sa labanan, (naghanda siyang salubungin sila).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the warrior ethic of steadfastness: retreat is not to be chosen for comfort or fear, and true resolve treats death as the only permissible boundary when duty in battle is undertaken.
Pāñcāla warriors who had previously fled return to the battlefield with renewed determination to fight Karṇa again, having resolved that only death will end their engagement; Karṇa notices these returning heroes and prepares to confront them.