Shloka 60
अत्यन्तापचितान् बन्धून् मानयन् मातृबान्धवान् | कृतवर्माणमासाद्य न नेष्यसि यमक्षयम्,“कमलनयन नरश्रेष्ठ अर्जुन! मनुष्योंमें श्रेष्ठ गुरु द्रोणाचार्यका सम्मान करते हुए तुम्हारे हृदयमें यदि अश्वत्थामाके प्रति दया है अथवा आचार्योचित गौरवके कारण कृपाचार्यके प्रति कृपाभाव है, यदि माता कुन्तीके अत्यन्त पूजनीय बन्धु-बान्धवोंके प्रति आदरका भाव रखते हुए तुम कृतवर्मापर आक्रमण करके उसे यमलोक भेजना नहीं चाहते तथा माता माद्रीके भाई, मद्रदेशीय जनताके अधिपति, राजा शल्यको भी तुम दयावश मारनेकी इच्छा नहीं रखते तो न सही, किंतु पाण्डवोंके प्रति सदा पापबुद्धि रखनेवाले इस अत्यन्त नीच कर्णको तो आज अपने पैने बाणोंसे मार ही डालो
atyantāpacitān bandhūn mānayan mātṛbāndhavān | kṛtavarmāṇam āsādya na neṣyasi yamakṣayam ||
Wika ni Sañjaya: “Kung sa paggalang mo sa mga kamag-anak na lubhang iginagalang—ang mga kaanak sa panig ng ina—pagkatapos mong harapin si Kṛtavarmā ay hindi mo siya nais ipadala sa di-nagmamaliw na kaharian ni Yama (ibig sabihin, ayaw mo siyang patayin) dahil sa pagpipitagan at pagpipigil, kung gayon ay hayaan na.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral tension in warfare: even amid battle, one’s conduct is shaped by reverence for elders and kin (especially maternal relations). It acknowledges restraint born of honor and compassion, while implying that such restraint must be weighed against the demands of duty in a righteous war.
Sañjaya reports a pointed appeal directed at Arjuna: if Arjuna, out of respect for his mother’s revered relatives, will not kill Kṛtavarmā after meeting him in battle, that reluctance is noted—setting up a broader exhortation about whom Arjuna should or should not spare in the ongoing conflict.