Shloka 78
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
नरेश्वरर जिस समय ज्वार न उठनेसे जल स्वच्छ एवं शान्त हो, उस समय जैसे समुद्र निश्चल दिखायी देता है, उसी प्रकार आपकी सारी सेना निश्चेष्ट खड़ी थी ।। मन्युवीर्यबलोपेतं दर्पात् प्रत्यवरोपितम् । अभवत् तव पुत्रस्य तत् सैन्यं निष्प्रभं तदा,यद्यपि आपके सैनिकोंमें क्रोध, पराक्रम और बलकी कमी नहीं थी तो भी उनका घमंड चूर-चूर हो गया था; इसलिये उस समय आपके पुत्रकी वह सारी सेना तेजोहीन-सी प्रतीत होती थी
sañjaya uvāca |
manyu-vīrya-balopetaṃ darpāt pratyavaropitam |
abhavat tava putrasya tat sainyaṃ niṣprabhaṃ tadā ||
Sabi ni Sañjaya: Kapag hindi umaangat ang alon, malinaw at payapa ang tubig, at ang dagat ay wari’y hindi gumagalaw; gayon din, ang buong hukbo mo ay nakatindig na walang kilos. Bagama’t ang mga kawal ng iyong anak ay may poot, kabayanihan, at lakas, ang kanilang pagmamataas ay lubusang nadurog; kaya noong sandaling iyon, ang hukbo ng iyong anak ay waring nawalan ng ningning, nakatayo nang manhid.
संजय उवाच
Educational Q&A
Martial resources—anger, valor, and strength—do not guarantee success when pride is shattered; inner morale and clarity are decisive, and arrogance can render even a powerful force ‘lusterless’ and ineffective.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana’s army, despite its fighting capacity, has been psychologically subdued; its pride is broken and it stands inert, appearing without its former radiance.