Shloka 273
Karna Reproves Shalya; Brahmin Reports on Bāhlīkas; Shalya’s Universalizing Rebuttal (कर्ण–शल्य संवादः)
स्त्रीमध्यमिव गाहन्ते दैवं तु बलवत्तरम् । संजय! इस प्रकार वर्तमान महान् युद्धोंमें जो मैं प्रतेदिन ही अपने कुछ पुत्रोंको मारा गया और कुछको पराजित हुआ सुनता आ रहा हूँ
strī-madhyam iva gāhante daivaṁ tu balavattaram |
Sinabi ni Sañjaya: “Sumusuong sila na para bang pumapasok sa gitna ng mga babae; ngunit ang tadhana ang higit na malakas. Sañjaya, sa araw-araw na balitang sa dakilang digmaang ito’y may ilan sa aking mga anak na napatay at ang iba’y nagapi, napaniwala na ako na sa larangan ng labanan ay wala ni isang bayani na tunay na makapipigil sa mga Pāṇḍava. Gaya ng taong pumapasok nang walang pangamba sa gitna ng kababaihan, gayon din pumapasok ang mga Pāṇḍava sa aking hukbo nang walang pag-aatubili. Sa bagay na ito, ang kapalaran nga ang lubhang makapangyarihan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the Mahābhārata theme that human prowess and strategy can be overruled by daiva (destiny). Even when armies and heroes are present, outcomes may be driven by a larger moral-causal order, experienced here as the irresistible momentum of the Pāṇḍavas’ victory.
Sañjaya reports the ongoing collapse of the Kaurava side: Dhṛtarāṣṭra keeps hearing that his sons are being killed or defeated daily. Sañjaya concludes that no warrior can stop the Pāṇḍavas, who penetrate the Kaurava ranks as easily as one would enter an unresisting crowd, and he attributes this to the overpowering force of fate.