Adhyaya 21

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्याभारत कर्णपर्वमें संकुलयुद्धविषयक इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २१ ॥ ऑपन--माज बछ। अकाल दाविशोद्ध्याय: पाण्डव-सेनापर भयानक गजसेनाका आक्रमण, पाण्डवोंद्वारा पुण्ड़्रकी पराजय तथा बंगराज और अंगराजका वध, गजसेनाका विनाश और पलायन संजय उवाच हस्तिभिस्तु महामात्रास्तव पुत्रेण चोदिता: । धृष्टय्युम्नं जिघांसन्त: क्रुद्धा: पार्षतमभ्ययु:

Sinabi ni Sañjaya: Sa udyok ng iyong anak, ang mga dakilang pinuno kasama ang mga elepanteng pandigma—nagngangalit at hangad patayin si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Pārṣata—ay sumalakay patungo sa kanya.

Verse 2

संजय कहते हैं--राजन्‌! आपके पुत्र दुर्योधनकी आज्ञा पाकर बहुत-से महावत धष्टद्युम्नको मार डालनेकी इच्छासे क्रोधपूर्वक हाथियोंके साथ आकर उनपर टूट पड़े ।। प्राच्याश्न दाक्षिणात्याश्व प्रवरा गजयोधिन: । अड्डा वज्ञश्च पुण्ड़ाश्न मागधास्ताम्रलिप्तका:,भारत! पूर्व और दक्षिण दिशाके श्रेष्ठ गजयोद्धा तथा अंग, बंग, पुण्ड्र, मगध, ताम्रलिप्त, मेकल, कोसल, मद्र, दशार्ण तथा निषध देशोंके समस्त गजयुद्धनिपुण वीर कलिंगोंके साथ मिलकर वर्षा करनेवाले मेघोंके समान समरांगणमें पांचाल-सेनापर बाण, तोमर और नाराचोंकी वृष्टि करने लगे

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, sa utos ng iyong anak na si Duryodhana, maraming mahout ang nagngangalit at sabik patayin si Dhṛṣṭadyumna; kaya’t sinalakay nila siya kasama ang kanilang mga elepante. Ang mga mandirigmang bihasa sa pakikidigma mula sa elepante—mga pangunahing tao mula sa silangan at timog—kasama ang mga kawal mula sa Anga, Vanga, Pundra, Magadha, Tamralipta, Mekala, Kosala, Madra, Dasharna, Nishadha, at mga Kalinga, ay sumulong na parang mga ulap na may dalang ulan at nagpaulan ng mga palaso, sibat, at mga palasong bakal sa hukbo ng Pañcāla sa larangan.

Verse 3

मेकला: कोसला मद्रा दशार्णा निषधास्तथा | गजयुद्धेषु कुशला: कलिज्जैः सह भारत,भारत! पूर्व और दक्षिण दिशाके श्रेष्ठ गजयोद्धा तथा अंग, बंग, पुण्ड्र, मगध, ताम्रलिप्त, मेकल, कोसल, मद्र, दशार्ण तथा निषध देशोंके समस्त गजयुद्धनिपुण वीर कलिंगोंके साथ मिलकर वर्षा करनेवाले मेघोंके समान समरांगणमें पांचाल-सेनापर बाण, तोमर और नाराचोंकी वृष्टि करने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Ang mga mandirigma ng Mekalā, Kosala, Madra, Daśārṇa, at Niṣadha—bihasa sa pakikidigma mula sa elepante—ay nakipagsanib sa mga Kalinga, O Bhārata. Sa pag-igting ng labanan, ang mga tanyag na pangkat-elepante mula sa silangan at timog ay sumulong na parang mga ulap na may dalang ulan, at pinaulanan ang hukbo ng Pañcāla ng mga palaso, sibat, at mga palasong bakal.

Verse 4

शरतोमरनाराचैववृष्टिमन्त इवाम्बुदा: । सिषिचुस्ते ततः सर्वे पाउ्चालबलमाहवे,भारत! पूर्व और दक्षिण दिशाके श्रेष्ठ गजयोद्धा तथा अंग, बंग, पुण्ड्र, मगध, ताम्रलिप्त, मेकल, कोसल, मद्र, दशार्ण तथा निषध देशोंके समस्त गजयुद्धनिपुण वीर कलिंगोंके साथ मिलकर वर्षा करनेवाले मेघोंके समान समरांगणमें पांचाल-सेनापर बाण, तोमर और नाराचोंकी वृष्टि करने लगे

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, binuhusan ng lahat ng mga mandirigmang iyon ang hukbo ng Pāñcāla sa labanan ng ulang mga palaso, sibat, at mga palasong bakal—gaya ng mga ulap na punô ng ulan na nagbubuhos.

Verse 5

तान्‌ सम्मिमर्दिषून्‌ नागान्‌ पार्ष्ण्यड्गुष्ठाडकुशैर्भशम्‌ । चोदितान्‌ पार्षतो बाणैर्नाराचैर भ्यवीवृषत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Nang ang mga makapangyarihang elepanteng iyon ay marahas na pinipisil at itinutulak pasulong—pinapaurong-sulong at sinusulsulan sa sakong, sa daliri ng paa, at sa kawit ng elepante—si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Pṛṣata, ay nagpaulan sa kanila ng mga palaso sa malapitan, lalo na ng mga nārāca na may ulong bakal, upang pigilan ang kanilang rumaragasang pagsalakay sa gitna ng bangis ng labanan.

Verse 6

वे नाग शत्रुओंकी सारी सेनाको कुचल डालनेकी इच्छा रखते थे और उन्हें पैरोंकी एड़ी, अँगूठों तथा अंकुशोंकी मारसे बारंबार आगे बढ़नेके लिये प्रेरित किया जा रहा था। यह देखकर ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्नने उनपर नाराच नामक बाणोंकी वर्षा आरम्भ कर दी ।। एकैकं दशभि: षड्भिरष्टाभिरपि भारत । द्विरदानभिविव्याध क्षिप्तैर्गिरिनिभान्‌ शरै:,भरतनन्दन! धृष्टद्युम्नने उन पर्वताकार हुए हाथियोंमेंसे प्रत्येकको अपने चलाये हुए दस-दस, छ:-छ: और आठ-आठ बाणोंसे घायल कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: O Bharata, sa mga palasong sunod-sunod na pinakawalan, tinuhog ni Dhṛṣṭadyumna ang mga elepanteng tila bundok—bawat isa’y tinamaan ng tig-sasampu, tig-anim, at tig-walo. Nang makita niyang muli’t muli silang itinutulak pasulong ng kawit at ng mga hampas sa sakong at daliri ng paa, nagsimula siyang magpaulan ng mga palasong nārāca sa kanila, upang pigilan ang paglusob na dudurog sa hukbo ng kalaban.

Verse 7

प्रच्छाद्यमान द्विरदैर्मेघैरिव दिवाकरम्‌ । प्रययु: पाण्डुपज्चाला नदन्तो निशितायुधा:,उस समय मेघोंकी घटासे ढके हुए सूर्यके समान धृष्टद्युम्मनको उन हाथियोंसे आच्छादित हुआ देख पाण्डव और पांचाल सैनिक तीखे आयुध लिये गर्जना करते हुए आगे बढ़े

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita nilang natabingan si Dhṛṣṭadyumna ng mga elepante—gaya ng araw na natatakpan ng makakapal na ulap—ang mga Pāṇḍava at mga mandirigmang Pañcāla, tangan ang matatalim na sandata, ay sumugod pasulong na may dagundong na sigaw.

Verse 8

तान्‌ नागानभिवर्षन्तो ज्यातन्त्रीतलनादितै: । वीरनृत्यं प्रनृत्यन्तः शूरतालप्रचोदितै: । नकुल: सहदेवश्न द्रौपदेया: प्रभद्रका:,वे प्रत्यंचारूपी वीणाके तारको झंकारते, शूरवीरोंके दिये हुए तालसे प्रेरणा लेते तथा वीरोचित नृत्य करते हुए उन हाथियोंपर बाणोंकी वर्षा कर रहे थे। नकुल, सहदेव, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, प्रभद्रकगण, सात्यकि, शिखण्डी तथा पराक्रमी चेकितान--ये सभी वीर चारों ओरसे उन हाथियोंपर उसी प्रकार बाणोंकी वृष्टि करने लगे, जैसे बादल पर्वतोंपर पानी बरसाते हैं

Sinabi ni Sañjaya: Pinukaw ng himig ng digmaan—gaya ng ugong ng tali ng busog at ng kalansing ng pagtitiyak ng tiyempo—ang mga bayani’y nagsayaw ng sayaw-mandirigma at nagpaulan ng mga palaso sa mga elepante. Sina Nakula, Sahadeva, ang limang anak ni Draupadī, ang mga Prabhadraka, si Sātyaki, si Śikhaṇḍī, at ang magiting na Cekitāna—lahat ng mga mandirigmang ito’y mula sa lahat ng panig nagbuhos ng palaso sa mga elepante, na parang mga ulap na nagbubuhos ng ulan sa kabundukan.

Verse 9

सात्यकिश्न शिखण्डी च चेकितानश्च वीर्यवान्‌ | समन्तात्‌ सिषिचुर्वीरा मेघास्तोयैरिवाचलान्‌,वे प्रत्यंचारूपी वीणाके तारको झंकारते, शूरवीरोंके दिये हुए तालसे प्रेरणा लेते तथा वीरोचित नृत्य करते हुए उन हाथियोंपर बाणोंकी वर्षा कर रहे थे। नकुल, सहदेव, द्रौपदीके पाँचों पुत्र, प्रभद्रकगण, सात्यकि, शिखण्डी तथा पराक्रमी चेकितान--ये सभी वीर चारों ओरसे उन हाथियोंपर उसी प्रकार बाणोंकी वृष्टि करने लगे, जैसे बादल पर्वतोंपर पानी बरसाते हैं

Sinabi ni Sañjaya: Sina Sātyaki, Śikhaṇḍī, at ang makapangyarihang Cekitāna—ang mga bayaning iyon—ay nagbuhos ng ulan ng mga palaso mula sa lahat ng panig sa kaaway, gaya ng mga ulap-ulan na nagbubuhos ng tubig sa kabundukan.

Verse 10

ते म्लेच्छै: प्रेषिता नागा नरानश्वान्‌ रथानपि । हस्तैराक्षिप्य ममृदुः पद्धिश्चाप्पतिमन्यव:,म्लेच्छोंद्वारा आगे बढ़ाये हुए वे अत्यन्त क्रोधी गजराज मनुष्यों, घोड़ों और रथोंको अपनी सूँड़ोंसे उठाकर फेंक देते और उन्हें पैरोंसे मसल डालते थे

Sinabi ni Sañjaya: Sa udyok ng mga Mleccha, ang mga panginoon ng elepante—sinakmal ng mabangis na poot—ay sumasagpang ng mga tao, kabayo, at maging mga karwaheng pandigma sa pamamagitan ng kanilang nguso, saka inihahagis at dinudurog sa ilalim ng kanilang mga paa. Ipinakikita ng tagpong ito na sa pagkahibang ng labanan, ang galit na walang pagpipigil ay ginagawang bagay ng marahas na pagwasak ang kapwa nilalang at mga makinang pandigma, at lalo pang pinaiitim ang budhi ng digmaan sa kaparangan.

Verse 11

विषाणलग्नाश्षाप्यन्ये परिपेतुर्विभीषणा:,कितनोंको अपने दाँतोंके अग्रभागसे विदीर्ण कर देते और बहुतोंको सूँड्रोंसे खींचकर दूर फेंक देते थे। कितने ही योद्धा उनके दाँतोंमें गुथकर बड़ी भयानक अवस्थामें नीचे गिरते थे

Sinabi ni Sañjaya: May mga mandirigmang nasabit sa mga sungay ng mga halimaw na iyon at inihagis-hagis sa matinding sindak. May mga napupunit sa dulo mismo ng kanilang mga pangil; marami ang sinasagpang ng nguso at ibinabato sa malayo. May iba namang naipit sa pagitan ng mga pangil at bumagsak sa kalagayang lubhang kakila-kilabot. Inilalantad ng tagpong ito ang malupit na pag-igting ng digmaan, kung saan ang tapang at tungkulin ay natatabunan ng walang pinipiling karahasang lumalamon sa mga mandirigma.

Verse 12

प्रमुखे वर्तमान तु द्विपं वज्गस्य सात्यकि: । नाराचेनोग्रवेगेन भित्त्वा मर्माण्यपातयत्‌,इसी समय सात्यकिने अपने सामने उपस्थित हुए वंगराजके हाथीके मर्मस्थानोंको भयंकर वेगवाले नाराचसे विदीर्ण करके उसे धराशायी कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Nang magkagayon, si Sātyaki, na nakaharap sa unahan sa elepanteng pandigma ng hari ng Vaṅga, ay tumama rito ng isang nārāca na matalim na parang labaha at may nakapanghihilakbot na bilis, tinuhog ang mga mahalagang bahagi at ibinagsak ang dambuhalang hayop. Ipinakikita ng tagpong ito ang mabagsik na tuntunin ng digmaan: ang husay at paninindigan ay iniuukol upang mapahinto maging ang makapangyarihang elepanteng pandigma, alang-alang sa pag-iingat sa sariling panig at pagputol sa pagsulong ng kaaway.

Verse 13

तस्यावर्जितकायस्य द्विरदादुत्पतिष्यत: । नाराचेनाहनद्‌ वक्ष: सात्यकि: सो5पतद्‌ भुवि,वंगराज अपने शरीरको सिकोड़कर उस हाथीसे कूदना ही चाहता था कि सात्यकिने नाराचद्वारा उसकी छाती छेद डाली; अतः: वह घायल होकर भूतलपर गिर पड़ा

Sinabi ni Sañjaya: Nang ang hari ng Aṅga, na hinihigpitan ang katawan, ay halos tatalon na mula sa elepante, tinamaan siya ni Sātyaki sa dibdib ng isang nārāca. Sugatan sa hampas na iyon, bumagsak siya sa lupa. Ipinakikita ng tagpong ito ang walang-awang kabilisan ng dharma sa digmaan: ang paninindigan at liksi ay maaaring maputol sa isang kisapmata ng bigla at mapagpasiyang lakas.

Verse 14

पुण्ड्स्यापततो नागं चलन्तमिव पर्वतम्‌ | सहदेव: प्रयत्नास्तै्नाराचैरहनत्‌ त्रिभि:,दूसरी ओर पुण्ड्रराज आक्रमण कर रहे थे। उनका हाथी चलते-फिरते पर्वतके समान जान पड़ता था। सहदेवने प्रयत्नपूर्वक चलाये हुए तीन नाराचोंद्वारा उसे घायल कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Sa kabilang panig, sumugod ang hari ng Puṇḍra; ang kanyang elepanteng pandigma ay wari’y bundok na naglalakad. Si Sahadeva, na buong sikap na nagsumikap at nakatuon ang diwa, ay tumama rito ng tatlong nārāca, sinugatan ito at napigil ang paglusob sa gitna ng matuwid na poot ng labanan.

Verse 15

विपताकं वियन्तारं विवर्मध्वजजीवितम्‌ । त॑ कृत्वा द्विरदं भूय: सहदेवो5ज्रमभ्ययात्‌,इस प्रकार उस हाथीको पताका, महावत, कवच, ध्वज तथा प्राणोंसे हीन करके सहदेव पुनः अंगराजकी ओर बढ़े

Sinabi ni Sañjaya: Matapos gawing salat sa bandila, sa mahout, sa baluti, sa sagisag, at maging sa buhay ang elepanteng iyon, muling sumulong si Sahadeva patungo sa hari ng Aṅga.

Verse 16

सहदेवं तु नकुलो वारयित्वांगमार्दयत्‌ । नाराचैर्यमदण्डाभैस्त्रिभि्ागं शतेन तम्‌,परंतु नकुलने सहदेवको रोककर स्वयं ही अंगराजको पीड़ित किया। उन्होंने यमदण्डके समान तीन भयानक नाराचोंद्वारा उनके हाथीको और सौ नाराचोंसे अंगराजको घायल कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Pinigil muna ni Nakula si Sahadeva, at saka siya mismo ang sumalakay sa hari ng Aṅga (si Karna). Sa tatlong nakapanghihilakbot na palasong nārāca, na tulad ng pamalong parusa ni Yama, siya’y tumama; at sa isa pang sandaang nārāca, kanyang sinugatan si Karna.

Verse 17

दिवाकरकरप्रख्यानड्डश्नचिक्षेप तोमरान्‌ । नकुलाय शतान्यष्टौ त्रिचैकैक॑ तु सो5च्छिनत्‌,अंगराजने नकुलपर सूर्यकिरणोंके समान तेजस्वी आठ सौ तोमर चलाये; परंतु नकुलने उनमेंसे प्रत्येकके तीन-तीन टुकड़े कर डाले

Sinabi ni Sañjaya: Si Karna, hari ng Aṅga, ay naghagis ng walong daang sibat na tomara kay Nakula, nagliliyab na parang mga sinag ng araw. Ngunit pinutol ni Nakula ang bawat sibat sa tatlong piraso.

Verse 18

तथार्धचन्द्रेण शिरस्तस्य चिच्छेद पाण्डव: । स पपात हतो म्लेच्छस्तेनैव सह दन्तिना,तत्पश्चात्‌ पाण्डुकुमार नकुलने एक अर्धचन्द्रके द्वारा अंगग़जका सिर काट लिया। इस प्रकार मारा गया म्लेच्छजातीय अंगराज अपने हाथीके साथ ही पृथ्वीपर गिर पड़ा

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, pinakawalan ng Pāṇḍava ang palasong hugis kalahating buwan at pinugot ang ulo niya. Napatay, ang mandirigmang mleccha ay bumagsak sa lupa kasama ang kanyang elepante.

Verse 19

अथाड्रपुत्रे निहते हस्तिशिक्षाविशारदे । अड्जाः क्रुद्धा महामात्रा नागैर्नकुलमभ्ययु:,गजशिक्षामें कुशल अंगराजके पुत्रके मारे जानेपर कुपित हुए अंगदेशीय महावतोंने हाथियोंद्वारा नकुलपर आक्रमण किया

Sinabi ni Sañjaya: Nang mapatay ang anak ng hari ng Aṅga—na bihasa sa pagsasanay ng mga elepante—nagngitngit ang mga pinunong Aṅga (mga mahout at mga opisyal) at sumalakay kay Nakula sakay ng mga elepanteng pandigma.

Verse 20

चलत्पताकै: सुमुखैहेमकक्षातनुच्छदै: । मिमर्दिषन्तस्त्वरिता: प्रदीप्तैरिव पर्वतै:,उन हाथियोंपर पताकाएँ फहरा रही थीं। उनके मुख बहुत सुन्दर थे। उनको कसनेके लिये बनी हुई रस्सी और कवच सुवर्णमय थे। वे प्रज्वलित पर्वतोंके समान जान पड़ते थे। उन हाथियोंके द्वारा नकुलको कुचलवा देनेकी इच्छा रखकर मेकल, उत्कल, कलिंग, निषध तथा ताग्रलिप्तदेशीय योद्धा बड़ी उतावलीके साथ बाणों और तोमरोंकी वर्षा कर रहे थे। वे सब-के-सब उन्हें मार डालनेको उतारू थे

Wika ni Sañjaya: “May mga bandilang humahapay, may magagandang mukha, at may mga sinturong ginto at kagamitang panangga, sumugod ang mga elepante na may hangaring dumurog—gaya ng nagliliyab na mga bundok na gumagalaw. Sa pagnanais na matapakan at madurog si Nakula, ang mga mandirigma mula sa Mekala, Utkala, Kaliṅga, Niṣadha, at sa lupain ng Tāmralipta ay nagmadaling magpaulan ng mga palaso at sibat; silang lahat ay nakatuon sa pagpatay sa kanya.”

Verse 21

उन हाथियोंपर पताकाएँ फहरा रही थीं। उनके मुख बहुत सुन्दर थे। उनको कसनेके लिये बनी हुई रस्सी और कवच सुवर्णमय थे। वे प्रज्वलित पर्वतोंके समान जान पड़ते थे। उन हाथियोंके द्वारा नकुलको कुचलवा देनेकी इच्छा रखकर मेकल, उत्कल, कलिंग, निषध तथा ताग्रलिप्तदेशीय योद्धा बड़ी उतावलीके साथ बाणों और तोमरोंकी वर्षा कर रहे थे। वे सब-के-सब उन्हें मार डालनेको उतारू थे

Wika ni Sañjaya: “Humahapay ang mga bandila sa ibabaw ng mga elepanteng iyon, at ang kanilang mga mukha’y kapansin-pansing maganda. Ang mga tali at baluting panangga ay ginto, kaya’t ang mga hayop ay wari’y nagliliyab na mga bundok. Sa pagnanais na madurog si Nakula sa ilalim ng mga elepante, ang mga mandirigma mula sa Mekala, Utkala, Kaliṅga, Niṣadha, at Tāmraliptā ay nagmadaling magpaulan ng mga palaso at sibat. Lahat sila’y nakatuon sa pagpatay sa kanya.”

Verse 22

तैश्छाद्यमानं नकुलं दिवाकरमिवाम्बुदै: । परिपेतु: सुसंरब्धा: पाण्डुपाज्चालसोमका:,बादलोंसे ढके हुए सूर्यके समान नकुलको उनके द्वारा आच्छादित होते देख क्रोधमें भरे हुए पाण्डव, पांचाल और सोमक योद्धा तुरंत उन म्लेच्छोंपर टूट पड़े इति श्रीमहाभारते कर्णपर्वणि संकुलयुद्धे द्वाविशो5ध्याय:

Wika ni Sañjaya: “Nang makita nilang natatakpan si Nakula—gaya ng araw na natatabingan ng mga ulap—ang mga mandirigma ng mga Pāṇḍava, Pāñcāla, at Somaka, na nag-aalab sa galit, ay agad sumugod at bumagsak sa mga dayuhang mandirigmang iyon.”

Verse 23

ततस्तदभवद्‌ युद्ध॑ रथिनां हस्तिभि: सह । सृजतां शरवर्षाणि तोमरांश्व सहस्रशः,तब उन रथियोंका हाथियोंके साथ युद्ध छिड़ गया। वे रथी वीर उनके ऊपर सहसों तोमरों और बाणोंकी वर्षा कर रहे थे

Wika ni Sañjaya: “Pagkaraan, sumiklab ang mabangis na labanan sa pagitan ng mga mandirigmang nasa karwahe at ng mga elepante. Ang mga bayani sa karwahe ay nagpaulan ng mga palaso at naghagis ng mga sibat nang libu-libo, lalo pang pinatindi ang patayan.”

Verse 24

नागानां प्रास्फुटन्‌ कुम्भा मर्माणि विविधानि च । वन्ताश्वैवातिविद्धानां नाराचैर्भूषणानि च,नाराचोंसे अत्यन्त घायल हुए उन हाथियोंके कुम्भस्थल फूट गये, विभिन्न मर्मस्थान विदीर्ण हो गये तथा उनके दाँत और आभूषण कट गये

Wika ni Sañjaya: “Sa paulit-ulit na tama ng mga palasong nārāca, pumutok ang mga umbok sa noo ng mga elepante; napunit ang iba’t ibang maseselang bahagi, at pati ang kanilang mga pangil at palamuti ay naputol.”

Verse 25

तेषामष्टौ महानागांश्षतुःषष्ट्या सुतेजनै: । सहदेवो जघानाशु तेडपतन्‌ सह सादिभि:,सहदेवने उनमेंसे आठ महागजोंको चौंसठ पैने बाणोंसे शीघ्र मार डाला। वे सब-के-सब सवारोंके साथ धराशायी हो गये

Wika ni Sañjaya: Mabilis na pinabagsak ni Sahadeva ang walong dambuhalang elepanteng pandigma sa pamamagitan ng animnapu’t apat na palasong matalim na parang labaha. Lahat sila’y gumuho sa lupa kasama ang kanilang mga sakay. Ipinakikita ng tagpong ito ang malamig na bisa ng kasanayan sa digmaan—kung saan ang tapang at dharma (tungkulin) ay isinasakatuparan sa pamamagitan ng tiyak at nakamamatay na pagkilos, sa gitna ng mabigat na pasaning moral ng digmaan.

Verse 26

अज्जोगतिभिरायम्य प्रयत्नाद्‌ धनुरुत्तमम्‌ । नाराचैरहनन्नागान्‌ नकुल: कुलनन्दन:

Wika ni Sañjaya: Sa mabilis at tumpak na mga galaw, si Nakula—ligaya ng kanyang angkan—ay buong pagsisikap na hinila ang kanyang napakahusay na busog at pinabagsak ang mga elepante sa pamamagitan ng matutulis na palasong bakal. Itinatampok ng taludtod ang disiplinadong husay at matatag na pagpupunyagi sa gitna ng digmaan, kung saan ang giting ay naihahayag sa kontroladong pagkilos at hindi sa bulag na poot.

Verse 27

अपने कुलको आनन्दित करनेवाले नकुलने भी प्रयत्नपूर्वक उत्तम धनुषको खींचकर अनायास ही दूरतक जानेवाले नाराचोंद्वारा बहुत-से हाथियोंका वध कर डाला ।। ततः पाञ्चालशैनेयौ द्रौपदेया: प्रभद्रका: । शिखण्डी च महानागान्‌ सिषिचु: शरवृष्टिभि:,तदनन्तर धृष्टद्युम्न, सात्यकि, द्रौपदीके पुत्र, प्रभद्रकगण तथा शिखण्डीने भी उन महान्‌ गजराजोंपर अपने बाणोंकी वर्षा की

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, ang mga Pāñcāla at ang Śaineya, kasama ang mga anak ni Draupadī, ang mga mandirigmang Prabhadraka, at si Śikhaṇḍī, ay nagpaulan ng mga palaso sa mga makapangyarihang elepanteng iyon. Ipinakikita ng tagpo ang walang humpay na pag-igting ng labanan—kung saan ang disiplinadong pagkakaugnay at matatag na loob ng mga mandirigma ay ibinabaling sa pagwasak sa mabibigat na halimaw ng digmaan, at lalo pang pinatitingkad ang tensiyong etikal sa pagitan ng pangangailangang pang-estratehiya at ng malagim na halaga ng digmaan.

Verse 28

ते पाण्डुयोधाम्बुधरै: शत्रुद्विरदपर्वता: । बाणवर्ष्िता: पेतुर्वज़वर्षरिवाचला:

Wika ni Sañjaya: Tinamaan ng mga ulang-palaso na pinakawalan ng mga mandirigmang Pāṇḍava—na parang mga ulap na nagbubuhos ng ulan—ang mga kampeon ng kaaway na tila mga elepante at nakatindig na parang mga bundok; at sila’y bumagsak, na wari’y mga bundok na pinabagsak ng ulang-kulog. Inilalarawan ng taludtod ang dahas ng digmaan sa mga larawang kosmiko, na nagpapakita kung paanong ang husay sa pakikidigma, kapag pinakawalan, ay nakapagpapabagsak kahit sa pinakamakapangyarihan, at kung paanong ang digmaan ay ginagawang biglaang kapahamakan ang ipinagmamalaking lakas.

Verse 29

जैसे वज्रोंकी वर्षासे पर्वत ढह जाते हैं, उसी प्रकार पाण्डव-सैनिकरूपी बादलोंद्वारा की हुई बाणोंकी वृष्टिसे आहत हो शत्रुओंके हाथीरूपी पर्वत धराशायी हो गये ।। एवं हत्वा तव गजांस्ते पाण्डुरथकुञ्जरा: । द्रुतां सेनामवैक्षन्त भिन्नकूलामिवापगाम्‌

Wika ni Sañjaya: Matapos mapatay ang iyong mga elepante, ang makapangyarihang mga mandirigma ng Pāṇḍava—na wari’y mga elepanteng nakayuko sa mapuputing karwahe sa kanilang lakas—ay minasdan ang iyong hukbo na nabasag at tumakas, na parang ilog na gumuho ang mga pampang. Ipinakikita ng larawan na sa digmaan, kahit ang pinakakinagigiliwang lakas (ang korpus ng elepante) ay guguho kapag tinamaan ng pinagsamang husay at matatag na pasya; at ang hukbong walang pagkakabuklod ay nawawalan ng tuntungang pang-estratehiya at pangmoral kapwa.

Verse 30

इस प्रकार उन श्रेष्ठ पाण्डव महारथियोंने आपके हाथियोंका संहार करके देखा कि आपकी सेना किनारा तोड़कर बहनेवाली नदीके समान सब ओर भाग रही है ।। तां ते सेनां समालोड्य पाण्डुपुत्रस्य सैनिका: । विक्षोभयित्वा च पुन: कर्ण समभिदुद्रुवु:,पाण्डुपुत्र युधिष्ठिके उन सैनिकोंने आपकी उस सेनाको मथकर उसमें हलचल पैदा करके पुन: कर्णपर धावा किया

Sinabi ni Sanjaya: “Sa gayon, ang mga pangunahing maharathi ng mga Pandava, matapos lipulin ang mga elepante ninyo, ay nakita nilang ang inyong hukbo’y nabasag ang hanay at nagtakbuhan sa lahat ng dako na parang ilog na pumutok ang pampang. Nang kanilang guluhin at yayanigin ang inyong mga puwersa hanggang malito, ang mga kawal ng anak ni Pandu ay muling sumugod nang tuwiran kay Karna.”

Verse 231

मेकलोत्कलकालिड्ञा निषधास्ताम्रलिप्तका: । शरतोमरवर्षाणि विमुज्चन्तो जिघांसव:

Sinabi ni Sanjaya: “Ang mga mandirigma mula sa Mekala, Utkala, at Kalinga, kasama ang mga Nishadha at ang mga tao ng Tamralipta—uuhaw sa pagpatay—ay patuloy na nagbubuhos ng ulang palaso at sibat.”