Shloka 55
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
रथाश्वगजनादांश्व शस्त्रशब्दांश्व॒ दारुणान् । इस प्रकार किरीटधारी अर्जुनको उस युद्धभूमिका दर्शन कराते हुए श्रीकृष्णने जाते- जाते ही दुर्योधनकी सेनामें महान् कोलाहल सुना। वहाँ शंखों और दुन्दुभियोंकी ध्वनि छा रही थी। भेरी और पणव आदि बाजे बज रहे थे। रथके घोड़ों और हाथियोंके हींसने एवं विग्घाड़नेके तथा शस्त्रोंके परस्पर टकरानेके भयानक शब्द भी सुनायी पड़ते थे || ५३-५४ ई | प्रविश्य तद् बल॑ कृष्णस्तुरगैर्वातवेगितै:
rathāśvagajanādāṁś ca śastraśabdāṁś ca dāruṇān | praviśya tad balaṁ kṛṣṇas turagair vātavegitaiḥ ||
Wika ni Sañjaya: Habang nagpapatuloy si Kṛṣṇa sa pagmamaneho—ipinapakita ang larangan ng digmaan sa koronadong Arjuna—pumasok siya sa hukbo ni Duryodhana, sakay ng mga kabayong kasingbilis ng hangin. Doon ay umalingawngaw ang napakalawak na kaguluhan: ang pag-ugong ng mga kabibe at mga kettledrum, ang dagundong ng mga bhērī at paṇava, ang paghihiyaw ng mga kabayong pangkarwahe at ang pag-ungal ng mga elepante, at ang malupit at nakapanghihilakbot na kalansing ng mga sandatang nagbabanggaan—mga tunog na nagbabadya ng pagtipon ng digmaan.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the moral weight of war: before any argument of victory or strategy, the sheer din of armies and weapons confronts the listener with the reality of violence. It frames the coming action as a dharma-crisis where courage and duty must be weighed against the human cost.
Sañjaya describes Kṛṣṇa driving Arjuna into/through Duryodhana’s forces. As they move, they hear the overwhelming sounds of the Kaurava host—drums, conches, animals, and clashing weapons—signaling that battle is fully engaged and intensifying.