Shloka 46
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
वैदूर्यमणिदण्डांश्व पतितांश्वाड्कुशान् भुवि । अश्वानां च युगापीडान् रत्नचित्रानुरश्छदान्
sañjaya uvāca |
vaidūryamaṇidaṇḍāṃś ca patitāṃś cāṅkuśān bhuvi |
aśvānāṃ ca yugāpīḍān ratnacitrān uraśchadān |
Sinabi ni Sañjaya: “Masdan—sa lupa’y nakahandusay ang mga tungkod at pang-udyok na inukitan at ininlay ng batong vaidūrya; nagkalat din ang mga pad ng pamatok ng mga kabayo, kasama ang mga panangga sa dibdib na pinalamutian ng hiyas. Ang karangyaang ginawa upang gumabay at magtanggol ay ngayo’y itinapon sa alikabok—larawang nagpapakita kung paanong ang digmaan ay ginagawang guho ang yaman ng mga hari at ang disiplinadong kaayusan.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of worldly power and ornament: objects of control (goads) and protection (breast-guards), once symbols of order and prestige, end up scattered in dust. It implicitly critiques attachment to external splendor when violence overturns stability.
Sañjaya is describing the battlefield aftermath: charioteering implements and horse-gear, along with jewel-adorned protective equipment, have fallen to the ground, indicating disorder, casualties, and the collapse of martial formations.