Shloka 43
Adhyāya 18 — Sequential Duels and Formation Pressure
Ulūka–Yuyutsu; Śakuni–Sutasoma; Kṛpa–Dhṛṣṭadyumna; Kṛtavarmā–Śikhaṇḍin
योधानां च महाशड्खान् पाण्डुरांश्न॒ प्रकीर्णकान् । निरस्तजिद्दान् मातड़ान् शयानान् पर्वतोपमान्
yodhānāṁ ca mahāśaṅkhān pāṇḍurāṁś ca prakīrṇakān | nirastajiddhān mātaṅgān śayānān parvatopamān ||
Wika ni Sañjaya: “At naroon ang malalaking kabibe ng mga mandirigma, puti at nagkalat sa buong kaparangan. Naroon din ang mga dambuhalang elepante, naibagsak at hindi na gumagalaw, gaya ng mga bundok, nakaladlad ang katawan sa kamatayan. Ipinahahayag ng tanawing iyon ang kakila-kilabot na halaga ng digmaan: ang mga sagisag ng dangal at mga kasangkapan ng pakikidigma ay nauwi sa mga labi, at ang lakas na may buhay ay ibinaba.”
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the impermanence of martial glory: symbols of pride (great conches) lie scattered, and even mountain-like elephants are felled. It invites reflection on the ethical weight and human cost of war, as seen through a truthful witness’s report.
Sañjaya describes the battlefield aftermath: large white conch-shells are strewn about, and massive elephants lie prostrate like mountains, indicating heavy casualties and the collapse of once-formidable forces.