Adhyaya 8

Verse 1

अष्टमो< ध्याय: द्रोणाचार्यके पराक्रम और वधका संक्षिप्त समाचार संजय उवाच तथा द्रोणमभिष्नन्तं साश्वसूतरथद्विपान्‌ व्यथिता: पाण्डवा दृष्टवा न चैनं पर्यवारयन्‌

Wika ni Sañjaya: “O Hari, nang makita nilang si Droṇa ay ganyan kung pumatay ng mga kabayo, mga tagapagmaneho, mga karwahe, at mga elepante, ang mga mandirigmang Pāṇḍava—bagaman nababagabag—ay hindi siya napigil ni napahinto.”

Verse 2

ततो युधिष्ठिरो राजा धृष्टद्युम्नधनंजयौ । अब्रवीत्‌ सर्वतो यत्तै: कुम्भयोनिर्निवार्यताम्‌

Pagkaraan, sinabi ni Haring Yudhiṣṭhira kina Dhṛṣṭadyumna at Dhanañjaya (Arjuna): “Magpursigi sa lahat ng panig upang mapigil si Droṇa—ang anak ng pantas na isinilang mula sa banga.”

Verse 3

तत्रैनमर्जुनश्वैव पार्षतश्न सहानुग: । प्रत्यगृह्नात्‌ ततः सर्वे समापेतुर्महारथा:

Wika ni Sañjaya: Doon, si Arjuna at si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Pṛṣata, kasama ang kanilang mga tauhan, ay sumalubong at tumugon sa kanya; pagkaraan, nagtipon ang lahat ng mga dakilang mandirigmang-karwahe.

Verse 4

यह सुनकर वहाँ अर्जुन और सेवकोंसहित धृष्टद्युम्नने द्रोणाचार्यको रोका। फिर तो सभी महारथी उनपर टूट पड़े ।।

Wika ni Sañjaya: Nang marinig iyon, hinarang doon nina Arjuna at Dhṛṣṭadyumna, kasama ang kanilang mga tauhan, si Droṇa; at saka nagsipagsalakay sa kanya ang lahat ng mga dakilang mandirigma. Ang mga Kekaya, si Bhīmasena, si Abhimanyu na anak ni Subhadrā, at si Ghaṭotkaca; si Yudhiṣṭhira, ang kambal (Nakula at Sahadeva), ang mga mandirigmang Matsya, at ang mga anak ni Drupada—ang mga kampeong ito, ayon sa dangal ng kanilang angkan at lakas, ay sumugod sa labanan at nagsagawa ng maraming gawang karapat-dapat sa mga bayani.

Verse 5

द्रौपदेयाश्व संहृष्टा धृष्टकेतु: ससात्यकि: । चेकितानश्र संक्रुद्धो युयुत्सुश्न महारथ:

Sinabi ni Sañjaya: Ang mga anak ni Draupadī, puspos ng sigla at pananabik; si Dhṛṣṭaketu kasama si Sātyaki; ang nagngangalit na si Cekitāna; at si Yuyutsu, dakilang mandirigmang nakasakay sa karwaheng pandigma—sila, at ang iba pang mga haring sumunod kay Yudhiṣṭhira na anak ni Pāṇḍu, ay nagsimulang magsagawa ng maraming gawang bayani, na angkop sa kanilang angkan at lakas sa digmaan.

Verse 6

ये चान्ये पार्थिवा राजन्‌ पाण्डवस्यानुयायिन: । कुलवीर्यनुरूपाणि चक्कुः कर्माण्यनेकश:

Sinabi ni Sañjaya: “O Hari, ang iba pang mga pinunong sumunod sa anak ni Pāṇḍu ay nagsimula ring magsagawa ng maraming gawang kagitingan—mga kilos na angkop sa kanilang angkan at lakas sa pakikidigma.”

Verse 7

संरक्ष्यमाणां तां दृष्टवा पाण्डवैर्वाहिनीं रणे । व्यावृत्य चक्षुषी कोपाद्‌ भारद्वाजो<न्ववैक्षत

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita niya sa labanan ang hukbong iyon na mahigpit na pinangangalagaan ng mga Pāṇḍava, ang anak ni Bhāradvāja (si Droṇa), sa galit, ay ibinuka nang malaki ang mga mata at tinitigan iyon—sumisiklab ang poot sa harap ng disiplinadong pagtatanggol na humahadlang sa kanyang paglusob.

Verse 8

स तीव्रं कोपमास्थाय रथे समरदुर्जय: । व्यधमत्‌ पाण्डवानीकमभ्राणीव सदागति:,जैसे वायु बादलोंको छिलन्न-भिन्न कर देती है, उसी प्रकार रथपर बैठे हुए रणदुर्जय वीर द्रोणाचार्य प्रचण्ड कोप धारण करके पाण्डव-सेनाका संहार करने लगे इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि द्रोणाभिषेकपर्वणि द्रोणवधश्रवणे अष्टमो5ध्याय: ।।

Sinabi ni Sañjaya: Sa kanyang karwaheng pandigma, si Droṇa—na mahirap daigin sa labanan—ay nagpasakop sa matinding poot at sinimulang durugin ang hukbo ng mga Pāṇḍava, gaya ng hanging walang tigil na pumupunit at nagpapangalat sa mga ulap.

Verse 9

रथानश्वान्‌ नरान्‌ नागानभिधावन्नितस्ततः । चचारोन्मत्तवद द्रोणो वृद्धोडपि तरुणो यथा

Sinabi ni Sañjaya: Si Droṇa, bagama’t may edad na, ay kumikilos pa rin nang mabilis at malakas na gaya ng isang binata. Gaya ng isang sinapian, gumala siya sa buong larangan ng digmaan, sumasalakay ngayon dito, ngayon doon—inaatake ang mga karwahe, mga kabayo, mga kawal na naglalakad, at mga elepante.

Verse 10

तस्य शोणितदिग्धाड्ा: शोणास्ते वातरंहस: । आजानेया हया राजन्नविश्रान्ता ध्रुवं ययु:

Sinabi ni Sañjaya: Ang kaniyang mga kabayo—na likás na kulay kastanyas—ay ngayo’y nababalutan ng dugo kaya lalo pang namumula. Kasingbilis ng hangin, O Hari, ang mga kabayong may lahing mainam na yaon ay patuloy na sumulong nang hindi napapagod, walang pahinga sa gitna ng bangis ng labanan.

Verse 11

तमन्तकमिव क्रुद्धमापतन्तं यतव्रतम्‌ । दृष्टवा सम्प्राद्रवन्‌ योधा: पाण्डवस्य ततस्तत:

Sinabi ni Sañjaya: Nang makita si Droṇa—matatag sa disiplina ng kaniyang panata—na sumasalakay sa galit na wari’y si Antaka (Kamatayan) mismo, ang mga mandirigma ng anak ni Pāṇḍu ay nagkawatak-watak at tumakas sa iba’t ibang panig.

Verse 12

तेषां प्राद्रवतां भीम: पुनरावर्ततामपि । पश्यतां तिष्ठतां चासीच्छब्द: परमदारुण:

Sinabi ni Sañjaya: Habang ang mga mandirigmang iyon ay nagkakagulo—may tumatakas, may muling bumabalik, at may nakatayo lamang na nanonood—sumambulat sa lahat ng dako ang isang ubod-lupit at nakapanghihilakbot na alingawngaw.

Verse 13

शूराणां हर्षजननो भीरूणां भयवर्धन: । द्यावापृथिव्योर्विवरं पूरयामास सर्वतः:,वह कोलाहल शूरवीरोंका हर्ष और कायरोंका भय बढ़ानेवाला था। वह आकाश और पृथ्वीके बीचमें सब ओर व्याप्त हो गया

Sinabi ni Sañjaya: “Ang kaguluhang iyon ay nagdudulot ng galak sa matatapang at nagpapalago ng sindak sa mga duwag; lumaganap ito sa lahat ng dako, pinupuno ang buong pagitan ng langit at lupa.”

Verse 14

ततः पुनरपि द्रोणो नाम विश्रावयन्‌ युधि । अकरोद्‌ रौद्रमात्मानं किर|ञ्छरशतै: परान्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, muling ipinahayag ni Droṇa ang kaniyang sariling pangalan sa gitna ng digmaan, at inihayag ang kaniyang mabagsik at kakila-kilabot na anyo, habang inuulan ang kaaway ng daan-daang palaso.

Verse 15

स तथा तेष्वनीकेषु पाण्डुपुत्रस्य मारिष | कालवदू व्यचरद्‌ द्रोणो युवेव स्थविरो बली

Wika ni Sañjaya: “O kagalang-galang na panginoon, sa loob ng mga hanay ng hukbo ng anak ni Pāṇḍu, si Droṇa—bagama’t matanda na—ay gumagalaw na kasimbilis ng isang binata, makapangyarihan at walang-urong, gaya ni Kāla (Panahon/Kamatayan) na walang pinipili.”

Verse 16

उत्कृत्य च शिरांस्य॒ुग्रान्‌ बाहूनपि सुभूषणान्‌ । कृत्वा शून्यान्‌ रथोपस्थानुदक्रोशन्महारथान्‌

Wika ni Sañjaya: Pinugot nila ang mga ulo ng mababangis na mandirigma, pati ang mga bisig na may magagarang palamuti; kaya’t naiwang walang laman ang mga patungan ng karwahe, at ang mga dakilang mandirigmang-karwahe ay sumigaw sa kaguluhan.

Verse 17

वे योद्धाओंके मस्तकों और आभूषणोंसे भूषित भयंकर भुजाओंको भी काटकर रथकी बैठकोंको सूनी कर देते और महारथियोंकी ओर देख-देखकर दहाड़ते थे ।।

Wika ni Sañjaya: O makapangyarihang panginoon, dahil sa masiglang sigaw niya sa digmaan—o dahil sa bilis at bagsik ng kanyang mga palaso—nanginig ang mga mandirigma sa larangan, gaya ng mga bakang pinahihirapan ng lamig ng taglamig.

Verse 18

द्रोणस्य रथघोषेण मौर्वीनिष्पेषणेन च । धनु:शब्देन चाकाशे शब्द: समभवन्महान्‌,द्रोणाचार्यके रथकी घरघराहट, प्रत्यंचाको दबा-दबाकर खींचनेके शब्द और धनुषकी टंकारसे आकाशमें महान्‌ कोलाहल होने लगा

Wika ni Sañjaya: Sa dagundong ng karwahe ni Droṇa, sa gaspang na tunog ng bagting na hinihila nang mahigpit, at sa matinis na kalansing ng kanyang busog, isang napakalakas na ugong ang umalingawngaw at pumuno sa langit.

Verse 19

अथास्य धनुषो बाणा निश्चरन्त: सहस्रश: | व्याप्य सर्वा दिश: पेतुर्नागाश्वरथपत्तिषु

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, mula sa kanyang busog ay bumulwak ang mga palaso nang libu-libo. Kumalat sa lahat ng dako, at bumagsak nang marahas sa mga elepante, kabayo, mga karwahe, at mga kawal na naglalakad.

Verse 20

त॑ कार्मुकमहावेगमस्त्रज्वलितपावकम्‌ । द्रोणमासादयांचक्रु: पजचाला: पाण्डवै: सह

Sinabi ni Sañjaya: Ang mga Pañcāla, kasama ang mga Pāṇḍava, ay sumugod kay Droṇa—na ang busog ay may napakalakas na puwersa at ang mga sandata’y nagliliyab na parang apoy—upang pigilan ang kanyang paglusob. Sa gitna ng tensiyong moral ng digmaan, ito ang pagsisikap ng mga tagapagtanggol na supilin ang isang guro-mandirigmang mapanira, na ang lakas sa pakikidigma’y nagbabantang lamunin ang buong larangan.

Verse 21

तान्‌ सकुण्जरप्त्त्यश्वान्‌ प्राहिणोद्‌ यमसादनम्‌ । चक्रेडचिरेण च द्रोणो महीं शोणितकर्दमाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Mabilis na ipinadala ni Droṇa ang mga mandirigmang iyon—kasama ang kanilang mga elepante at kabayo—sa tahanan ni Yama. Sa di-kalaunan, ginawa niyang putikang dugo ang lupa, na nagpapakita ng mabigat at madilim na kabayarang moral ng digmaan, kahit ito’y isinasagawa sa ngalan ng tungkulin.

Verse 22

तन्वता परमास्त्राणि शरान्‌ सततमस्यता । द्रोणेन विहितं दिक्षु शरजालमदृश्यत

Sinabi ni Sañjaya: Habang walang tigil na pinakakawalan ni Droṇa ang mga palaso at inilaladlad ang kanyang mga pinakamataas na sandata, nakita ang isang lambat ng mga palaso—na ikinalat niya sa lahat ng dako—na wari’y hinabing sarado ang mismong mga panig ng daigdig. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang kahusayan sa armas, kapag itinulak ng pangangailangan ng digmaan, ay kayang gawing isang kulungang walang takas ang larangan para sa sinumang naroon.

Verse 23

पदातिषु रथाश्वेषु वारणेषु च सर्वश: । तस्य विद्युदिवा भ्रेषु चरन्‌ केतुरदृश्यत,पैदल सैनिकों, रथियों, घुड़सवारों तथा हाथीसवारोंमें सब ओर विचरता हुआ उनका ध्वज बादलोंमें विद्युत्‌-सा दृष्टिगोचर हो रहा था

Sinabi ni Sañjaya: Sa gitna ng mga kawal na naglalakad, mga mandirigmang nasa karwahe, mga kabalyero, at mga sakay sa elepante—sa buong larangan—nakitang gumagalaw ang kanyang watawat, kumikislap na parang kidlat sa mga ulap. Ipinapahiwatig ng larawang ito ang nakapanghihilakbot na sigla ng pagsulong ng iisang mandirigma, kung saan ang sagisag sa itaas niya’y nagiging tanda ng paghahari at nalalapit na pagwasak sa kaguluhan ng digmaan.

Verse 24

स केकयानां प्रवरांक्ष॒ पञच पज्चालराजं च शरै: प्रमथ्य । युधिष्ठटिरानीकमदीनसत्त्वो द्रोणो5भ्ययात्‌ कार्मुकबाणपाणि:

Sinabi ni Sañjaya: Matapos pabagsakin sa pamamagitan ng kanyang mga palaso ang limang pangunahing prinsipe ng Kekaya at pati ang hari ng Pañcāla, si Droṇa—di matinag ang loob—ay sumulong laban sa hukbo ni Yudhiṣṭhira, tangan ang busog at mga palaso. Itinatampok ng taludtod ang walang humpay na agos ng digmaan: ang giting ay naipapakita sa disiplinadong husay sa pakikidigma, ngunit inilalantad din ang mabigat na pasaning moral, sapagkat maging mga dakilang kakampi at mga hari ay napapabagsak habang ang tunggalian ay humahantong sa mapagpasiyang sagupaan.

Verse 25

त॑ भीमसेनश्ष धनंजयश्न शिनेश्व नप्ता द्रुपदात्मजश्न । शैब्यात्मज: काशिपति: शिबिश्न दृष्टवा नदन्तो व्यकिरणञ्छरौचै:

Wika ni Sañjaya: Nang makita nila ang mga iyon, sina Bhīmasena at Dhanañjaya (Arjuna), si Sātyaki—apo ni Śini—kasama si Dhṛṣṭadyumna, anak ni Śaibya, ang hari ng Kāśī, at si Śibi, ay umatungal sa sigaw-digmaan at nagpaulan ng siksik na mga salbo ng palaso sa kaaway.

Verse 26

(तेषां शरा द्रोणशरैर्निकृत्ता भूमावदृश्यन्त विवर्तमाना: । श्रेणीकृता: संयति मोघवेगा द्वीपे नदीनामिव काशरोहा: ।।

Wika ni Sañjaya: Ang kanilang mga palaso, na pinutol ng mga palaso ni Droṇa, ay nakitang pumipilipit at gumugulong sa lupa—nakaayos na parang hanay sa larangan, ngunit nawalan ng bisa—gaya ng mga bunton ng damong kāśa o mga tambo na pinutol at ikinalat sa mga pulo sa ilog. Pagkaraan, ang mga palasong pinakawalan mula sa busog ni Droṇa, na may gintong pakpak na may maselang palamuti, ay tumusok sa katawan ng mga elepante, kabayo, at mga kabataang mandirigma at bumaon sa lupa; ang kanilang mga pakpak ay namula sa dugo.

Verse 27

सा योधसंघैश्न रथैश्न भूमि: शरैविभिन्नैर्गजवाजिभिश्ष । प्रच्छाद्यमाना पतितैर्बभूव समावृता द्यौरिव कालमेघै:

Wika ni Sañjaya: Natabunan ang larangan—nagkalat ang mga pulutong ng mandirigmang bumagsak, mga karwaheng pandigma, mga elepante at mga kabayo, pawang butas at wasak sa mga palaso—kaya’t ang lupa’y natakpan na parang langit na sinasapawan ng maiitim na ulap ng tag-ulan.

Verse 28

शैनेयभीमार्जुनवाहिनी शं सौभद्रपाज्चालसकाशिराजम्‌ | अन्यांश्व वीरान्‌ समरे मर्द द्रोण: सुतानां तव भूतिकाम:

Wika ni Sañjaya: Si Droṇa, na naglalayong ipagkamit ng kasaganaan at bentahe ang iyong mga anak, ay dumurog sa labanan sa hukbong pinamumunuan nina Sātyaki, Bhīma, at Arjuna—na kinaroroonan nina Abhimanyu, ang mga Pāñcāla, si Drupada, at ang hari ng Kāśī—at niyurakan din niya ang marami pang ibang magigiting na mandirigma sa larangan.

Verse 29

एतानि चान्यानि च कौरवेन्द्र कर्माणि कृत्वा समरे महात्मा । प्रताप्य लोकानिव कालसूर्यो द्रोणो गत: स्वर्गमितो हि राजन्‌

Wika ni Sañjaya: O panginoon ng mga Kuru, matapos gawin ang mga ito at marami pang ibang gawang-bayani sa digmaan, ang dakilang-si Droṇa—na naglalagablab sa mga daigdig na parang araw sa oras ng pagkalipol—ay lumisan na mula rito patungong langit, O Hari.

Verse 30

एवं रुक्मरथ: शूरो हत्वा शतसहस्रश: । पाण्डवानां रणे योधान्‌ पार्षतेन निपातित:

Sinabi ni Sañjaya: Kaya nga, si Droṇa—ang bayaning may karwaheng pinalamutian ng ginto—matapos pumatay ng mga mandirigma ng mga Pāṇḍava sa labanan nang daan-daang libo, ay sa huli’y pinabagsak ni Pārṣata (Dhṛṣṭadyumna).

Verse 31

अक्षौहिणीमभ्यधिकां शूराणामनिवर्तिनाम्‌ | निहत्य पश्चाद्‌ धृतिमानगच्छत्‌ परमां गतिम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Matapos pumatay ng higit pa sa isang akṣauhiṇī ng mga bayani—yaong hindi tumatalikod sa labanan—ang matatag na iyon ay pagkaraan ay umabot sa pinakamataas na kalagayan.

Verse 32

पाण्डवैः सह पज्चालैरशिवै: क्रूरकर्मभि: । हतो रुक्मरथो राजन्‌ कृत्वा कर्म सुदुष्करम्‌

Sinabi ni Sañjaya: O Hari, si Rukmaratha, matapos magawa ang isang napakahirap na gawang-pandigma, ay napatay ng mga Pāṇḍava kasama ang mga Pañcāla—mga taong malulupit ang gawa at may masamang balak.

Verse 33

ततो निनादो भूतानामाकाशे समजायत । सैन्यानां च ततो राजन्नाचार्ये निहते युधि,नरेश्वर! युद्धस्थलमें आचार्य द्रोणके मारे जानेपर आकाशमें स्थित अदृश्य भूतोंका तथा कौरव-सैनिकोंका आर्तनाद सुनायी देने लगा

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, O Hari, nang mapatay sa labanan ang Guro (Droṇa), sumiklab ang isang malaking panaghoy—mula sa mga di-nakikitang nilalang sa langit at mula sa mga hukbo sa ibaba.

Verse 34

द्यां धरां खं दिशो वापि प्रदिशश्वानुनादयन्‌ | अहो धिगिति भूतानां शब्द: समभवद्‌ भृशम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Nang sandaling iyon, isang malakas na sigaw—“Ay! Kahihiyan!”—ang umalingawngaw sa lahat ng nilalang, tumatagos sa langit, lupa, himpapawid, at sa bawat direksiyon at pagitan ng mga direksiyon.

Verse 35

देवता: पितरश्ैव पूर्वे ये चास्य बान्धवा: । ददृशुर्निहतं तत्र भारद्वाजं महारथम्‌,देवता, पितर तथा जो इनके पूर्ववर्ती भाई-बन्धु थे, उन्होंने भी वहाँ भरद्वाजनन्दन महारथी द्रोणाचार्यको मारा गया देखा

Sinabi ni Sanjaya: Ang mga diyos, ang mga ninunong ama, at maging ang mga naunang kamag-anak niya ay nakakita roon sa dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe—ang anak ni Bhāradvāja (si Droṇa)—na nakahandusay na patay. Ipinahihiwatig ng tagpong ito na ang pagbagsak ng isang pangunahing guro sa digmaan ay hindi lamang nasasaksihan ng tao; sa guniguning moral ng epiko, pati ang kaayusang kosmiko at ang mga ninuno ay saksi—kaya ang kamatayang iyon ay isang mabigat na pangyayaring tumatatak sa daigdig, hindi lamang isang kinalabasang pangtaktika.

Verse 36

पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सिंहनादान्‌ प्रचक्रिरे । सिंहनादेन महता समकम्पत मेदिनी,पाण्डव विजय पाकर सिंहनाद करने लगे। उनके उस महान्‌ सिंहनादसे पृथ्वी काँप उठी

Sinabi ni Sanjaya: Nang makamtan ang tagumpay, ang mga Pāṇḍava ay nagpalagitik ng malalakas na sigaw na parang ungol ng leon. Sa tindi ng sigaw na iyon, ang lupa mismo ay waring nanginig—isang panlabas na tanda ng kanilang pananaig at ng rumaragasang sigla ng labanan.