
Kṛṣṇopadeśa and Duryodhana’s Challenge (Droṇa-parva, Adhyāya 77)
Upa-parva: Duryodhana–Arjuna Saṃmukha (Rathāntika Saṃvāda) Episode
This chapter presents a tightly framed battlefield counsel followed by a public confrontation. Vāsudeva addresses Arjuna, identifying Duryodhana as having come within range and describing him as a formidable archer—well-trained, powerful, and emboldened by sovereignty—yet strategically vulnerable because he underestimates Arjuna’s capability. Kṛṣṇa frames the encounter as the ‘proper time’ for engagement, urging Arjuna to release long-contained anger in a controlled, goal-directed manner and to treat Duryodhana as the root-cause agent behind the Pāṇḍavas’ misfortunes (deceit in the dice-game, loss of kingdom, exile, and Draupadī’s distress). Arjuna assents, declaring intent to pursue and, if possible, neutralize Duryodhana in battle as recompense for those injuries. As they advance, Saṃjaya reports the Kaurava army’s agitation: some perceive the king’s peril, morale wavers, and the scene is marked by loud war-cries and conch-blasts. Duryodhana then addresses Arjuna directly, challenging him to display both divine and human weapons and to substantiate his reputed feats and honor-bound service, thereby formalizing the duel-like confrontation within the broader strategic engagement.
Chapter Arc: जयद्रथ-वध की प्रतिज्ञा की ज्वाला में धधकते अर्जुन का उद्घोष—वह कृष्ण से कहता है कि धृतराष्ट्र-पुत्रों के चुने हुए महारथी भी उसके मार्ग को रोक नहीं सकते। → अर्जुन अपने लक्ष्य के चारों ओर खड़ी ‘छः महारथियों’ की दीवार को तुच्छ बताता है और कृष्ण को आश्वस्त करता है कि वह उनके अस्त्रों को अस्त्र से काट देगा; वह प्रकृति-देवता-गणों तक का उल्लेख कर यह दिखाता है कि जयद्रथ की रक्षा के लिए समस्त शक्तियाँ भी जुटें तो भी वह विचलित नहीं होगा। → अर्जुन का गर्जनात्मक आत्म-घोष: ‘मेरे अस्त्रों का, मेरे दृढ़ धनुष का, मेरी भुजाओं के बल का, और धनंजय का अपमान मत समझो’—और साथ ही यह प्रतिज्ञा कि ब्रह्मास्त्र सहित वह जयद्रथ-रक्षकों के समस्त प्रक्षेपास्त्रों को युद्ध में निष्फल कर देगा। → अर्जुन कृष्ण को स्पष्ट युद्ध-योजना देता है—‘ऐसा प्रबन्ध करो कि कल प्रभात होते ही मेरा रथ वहाँ पहुँचे जहाँ महान कार्य सिद्ध करना है’; कृष्ण को सारथी और रणनीतिक सहायक के रूप में आदेशात्मक विनय के साथ नियुक्त कर वह अपने संकल्प को स्थिर करता है। → अगले दिन के प्रभात में अर्जुन का रथ किस प्रकार जयद्रथ तक पहुँचेगा, और कौन-सा रक्षक-व्यूह उसके मार्ग में अंतिम दीवार बनेगा—यह अनिश्चितता अध्याय को आगे धकेलती है।
Verse 1
अपना बछ। ] अतणऑशा: षट्सप्ततितमो<ध्याय: अर्जुनके वीरोचित वचन अजुन उवाच षड् रथान् धार्तराष्ट्रस्य मन्यसे यान् बलाधिकान् | तेषां वीर्य ममार्थेन न तुल्यमिति मे मति:
Sinabi ni Arjuna: “Itinuturing mong higit sa lakas ang anim na karwahe ng mga anak ni Dhṛtarāṣṭra. Ngunit sa aking paghatol, kapag itinimbang sa aking layon at paninindigan, hindi kapantay ang kanilang tapang at lakas.”
Verse 2
अस्त्रमस्त्रेण सर्वेषामेतेषां मधुसूदन । मया द्रक्ष्यसि निर्भिन्नं जयद्रथवधैषिणा
O Madhusūdana, masasaksihan mo akong durugin ang mga sandata ng lahat ng mandirigmang ito sa pamamagitan ng mga panlaban na sandata, sapagkat nakatuon ang aking loob sa pagpatay kay Jayadratha. Sa galit na pinasisiklab ng panatang ito, itinatakda ni Arjuna ang labanan hindi bilang pagpapakitang-gilas ng lakas, kundi bilang isang pangangailangang may bigat na moral—nakaugnay sa tungkuling ipinangako at sa hinihingi ng katarungan sa digmaan.
Verse 3
अर्जुन बोले--मधुसूदन! दुर्योधनके जिन छः महारथियोंको आप बलमें अधिक मानते हैं, उनका पराक्रम मेरे आधेके बराबर भी नहीं है, ऐसा मेरा विश्वास है। जयद्रथके वधकी इच्छासे मेरे युद्ध करते समय आप देखेंगे कि मैंने इन सबके अस्त्रोंको अपने अस्त्रसे काट गिराया है ।।
Sinabi ni Arjuna: “Madhusūdana! Tungkol sa anim na dakilang mandirigmang nakasakay sa karwahe na itinuturing ni Duryodhana na higit sa lakas, naniniwala akong ang kanilang tapang ay hindi man lamang umabot sa kalahati ng sa akin. Kapag nakipaglaban ako na may hangaring patayin si Jayadratha, makikita mo akong pinuputol at ibinabagsak ang lahat ng kanilang mga sandata sa pamamagitan ng aking sariling sandata. Kahit nakatingin si Droṇa, at kahit humahagulhol ang mga kapanalig ni Jayadratha sa paligid niya, ibabagsak ko sa lupa ang ulo ng hari ng Sindhu.”
Verse 4
यदि साध्याश्र रुद्राक्ष वसवश्च सहाश्चिन: । मरुतश्न सहेन्द्रेण विश्वेदेवा: सहेश्वरा:
Arjuna said: “Even if the Sādhyas, the Rudras, the Vasus, and the Aśvin twins; even if the Maruts together with Indra, and the Viśvedevas along with the divine lords themselves, were to rise up in full force to protect Jayadratha—even then, O Madhusūdana (Kṛṣṇa), I swear by truth and by touching my bow: tomorrow, in battle, you will see Jayadratha slain by my arrows.”
Verse 5
पितर: सहगन्धर्वा: सुपर्णा: सागराद्रय: । द्यौर्वियत् पृथिवी चेयं दिशश्व॒ सदिगीश्वरा:
Arjuna said: “Even if the Pitṛs along with the Gandharvas, Garuḍa and the great oceans and mountains—indeed heaven, the sky, this earth, the directions together with their guardian lords—were all to rise up to protect Jayadratha, I swear by truth and, touching my bow, declare this: tomorrow in battle you will see Jayadratha slain by my arrows.”
Verse 6
ग्रामारण्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । त्रातार: सिन्धुराजस्य भवन्ति मधुसूदन
Arjuna declares to Kṛṣṇa (Madhusūdana) that even if every being—those dwelling in villages and forests, the immobile and the moving—were to rise as protectors of the Sindhu-king Jayadratha, it would not avert the consequence of his wrongdoing. Binding himself by truth and by the solemn touch of his bow, Arjuna vows that on the next day’s battle Kṛṣṇa will witness Jayadratha slain by Arjuna’s arrows. The passage frames a warrior’s oath as an ethical commitment: the protection of justice and the answering of grave harm with resolute, accountable action.
Verse 7
तथापि बाणैनिहितं श्वो द्रष्टासि रणे मया । सत्येन च शपे कृष्ण तथैवायुधमालभे
Arjuna said: “Even so, you shall see tomorrow in battle that Jayadratha has been struck down by my arrows. By truth I swear, O Kṛṣṇa; and touching my weapon, I vow it so. Even if Rudras, Vasus, the Aśvin twins, Indra with the hosts of Maruts, the Viśvedevas, the companies of divine lords, the Pitṛs, Gandharvas, Garuḍa, the oceans, mountains, heaven, sky, this earth, the directions and their guardians, and all beings dwelling in villages and forests—indeed the entire moving and unmoving creation—rise up to protect the king of Sindhu, still, bound by my oath to truth and by this solemn vow, you will behold him slain by me tomorrow.”
Verse 8
यस्तु गोप्ता महेष्वासस्तस्य पापस्य दुर्मते: । तमेव प्रथमं द्रोणमभियास्यामि केशव,केशव! उस दुर्बुद्धि पापी जयद्रथकी रक्षाका बीड़ा उठाये हुए जो महाधनुर्धर आचार्य द्रोण हैं, पहले उन्हींपर आक्रमण करूँगा
Arjuna said: “But the great archer who has taken upon himself the task of protecting that sinful, ill-minded Jayadratha—him, Drona, I shall attack first, O Keshava.”
Verse 9
तस्मिन् द्यूतमिदं बद्धं मन्यते स सुयोधन: । तस्मात् तस्यैव सेनाग्रं भित्त्वा यास्यामि सैन्धवम्
Sinabi ni Arjuna: “Iniisip ni Duryodhana na ang digmaang ito ay isang pustahang nakataya sa mismong pakana na iyon. Kaya’t babasagin ko ang pinakaunahang hanay ng kanyang hukbo at tutungo ako kay Saindhava (Jayadratha).”
Verse 10
द्रशसि श्वो महेष्वासान् नाराचैस्तिग्मतेजितै: । शृज्भराणीव गिरेव॑जैर्दार्यमाणान् मया युधि
Sinabi ni Arjuna: “Bukas, sa gitna ng labanan, makikita ninyo ang mga dakilang mamamana na hinihiwa ko ng mga nārāca na matalas na parang talim—gaya ni Indra na binibiyak ang mga tuktok ng bundok sa kanyang kulog na sandata. Iyan ang lantad na patunay ng aking paninindigan at tungkuling mandirigma.”
Verse 11
नरनागाश्चदेहेभ्यो विस्नरविष्पति शोणितम् । पतदृभ्य: पतितेभ्यश्व विभिन्नेभ्य: शितै: शरै:,मेरे तीखे बाणोंद्वारा विदीर्ण होकर गिरते और गिरे हुए मनुष्य, हाथी और घोड़ोंके शरीरोंसे खूनकी धारा बह चलेगी
Sinabi ni Arjuna: “Mula sa mga katawan ng tao at elepante, bubulwak ang dugo—kapag sila’y napunit ng aking matatalim na palaso at bumagsak; at kahit nakabagsak na, ang mga naputol na bahagi ay patuloy pang dudugo. Ganyan ang nakapanghihilakbot na agos ng labanan na pasisimulan ng aking mga palaso.”
Verse 12
गाण्डीवप्रेषिता बाणा मनोडनिलसमा जवे । ननागाश्चवान् विदेहासून् कर्तरिश्न सहस्रश:
Sinabi ni Arjuna: “Ang mga palasong pinakawalan mula sa busog na Gāṇḍīva ay kasingbilis ng isip at hangin. Sa di-mabilang na libo-libo, aalisan nila ang kaaway ng katawan at hininga—ibabagsak ang elepante, kabayo, at tao nang magkakapantay.”
Verse 13
यमात् कुबेरादू वरुणादिन्द्राद् रुद्राच्व यन्मया | उपात्तमस्त्रं घोरं तद् द्रष्टारोडत्र नरा युधि
Sinabi ni Arjuna: “Ang mga kakila-kilabot na sandatang natamo ko mula kina Yama, Kubera, Varuṇa, Indra, at Rudra—masasaksihan ng mga tao rito sa larangan ng digmaan ang mga iyon sa labanan.”
Verse 14
ब्राह्मेणास्त्रेण चास्त्राणि हन्यमानानि संयुगे | मया द्रष्टासि सर्वेषां सैन्धवस्याभिरक्षिणाम्
Wika ni Arjuna: “Sa gitna ng mabangis na labanan, puputulin at papawiin ko sa pamamagitan ng sandatang Brahmā (Brahmāstra) ang lahat ng mga sandatang inihahagis. Masasaksihan mo kung paano ko pahihinain at wawasakin ang bawat sandatang pinakakawalan ng mga tagapagtanggol ni Jayadratha.”
Verse 15
शरवेगसमुत्कृत्तै राज्ञां केशव मूर्थभि: । आस्तीर्यमाणां पृथिवीं द्रष्टासि श्वो मया युधि,केशव! कलके युद्धमें आप देखेंगे कि इस पृथ्वीपर मेरे बाणोंके वेगसे कटे हुए राजाओंके मस्तक बिछ गये हैं
Wika ni Arjuna: “O Keśava, bukas sa larangan ng digmaan, makikita mo ang lupa na nagkalat ng mga ulong naputol ng mga hari, tinamaan at tinabas ng bilis at bagsik ng aking mga palaso.”
Verse 16
क्रव्यादांस्तर्पयिष्यामि द्रावयिष्यामि शात्रवान् । सुहृदो नन्दयिष्यामि प्रमथिष्यामि सैन्धवम्
Wika ni Arjuna: “Bukas, bubusugin ko ang mga nilalang na kumakain ng laman, itataboy ko ang hukbo ng kaaway, pasasayahin ko ang mga kaibigang tapat, at dudurugin ko si Jayadratha, ang hari ng Sindhu.”
Verse 17
बह्दागस्कृत् कुसम्बन्धी पापदेशसमुद्धव: । मया सैन्धवको राजा हतः स्वान् शोचयिष्यति
Wika ni Arjuna: “Si Jayadratha, ang hari ng Sindhu—isinilang sa lupang hitik sa kasalanan, masamang kamag-anak, at gumawa ng maraming paglabag—kapag napatay ko, ilulubog niya sa dalamhati ang sarili niyang mga tao.”
Verse 18
सर्वक्षीरान्नभोक्तारं पापाचारं रणाजिरे | मया सराजकं बाणैभिन्न द्रक्ष्यसि सैन्धवम्,सदा सब प्रकारसे दूध-भात खानेवाले पापाचारी जयद्रथको रणांगणमें आप राजाओंसहित मेरे बाणोंद्वारा विदीर्ण हुआ देखेंगे
Wika ni Arjuna: “Sa larangan ng digmaan, makikita mo si Jayadratha—ang makasalanang laging nagpapakasarap sa gatas at kanin—na pinupunit ng aking mga palaso, kasama ng mga haring sumusuporta sa kanya.”
Verse 19
तथा प्रभाते कर्तास्मि यथा कृष्ण सुयोधन: । नान्यं धनुर्थरं लोके मंस्यते मत्समं युधि
Wika ni Arjuna: “Sa pagsikat ng bukang-liwayway, O Krishna, lalaban ako nang gayon na si Suyodhana (Duryodhana) ay hindi na mag-aakalang may sinumang mamamana sa daigdig na kapantay ko sa digmaan.”
Verse 20
गाण्डीवं च धर्नुर्दिव्यं योद्धा चाहं नरर्षभ । त्वंच यन्ता हृषीकेश कि नु स्यथादजितं मया,नरश्रेष्ठ हृषीकेश! जहाँ गाण्डीव-जैसा दिव्य धनुष है, मैं योद्धा हूँ और आप सारथि हैं, वहाँ मैं किसको नहीं जीत सकता?
Wika ni Arjuna: “Taglay ko ang banal na busog na Gāṇḍīva, at ako mismo ay mandirigma, O pinakadakila sa mga tao. At ikaw, Hṛṣīkeśa, ang aking karwaheng tagapagmaneho. Sa mga ito sa aking panig, ano pa ang hindi ko mapagwawagian?”
Verse 21
तव प्रसादाद् भगवन् किमिवास्ति रणे मम । अविषहां हृषीकेश कि जानन् मां विगर्हसे
Wika ni Arjuna: “O Mapalad na Panginoon, sa biyaya Mo, anong kapangyarihan sa larangang ito ng digmaan ang magiging di ko kayang tiisin? O Hṛṣīkeśa, yamang batid Mo ang aking layon at lakas, bakit Mo pa rin ako sinasaway, O Panginoon?”
Verse 22
यथा लक्ष्म स्थिरं चन्द्रे समुद्रे च यथा जलम् । एवमेतां प्रतिज्ञां मे सत्यां विद्धि जनार्दन
Wika ni Arjuna: “O Janārdana, kung paanong ang maitim na tanda sa buwan ay nananatiling di-nagbabago, at kung paanong ang tubig ay di-maihihiwalay sa karagatan, gayon ding alamin mong ang aking panata ay totoo at di matitinag.”
Verse 23
मावमंस्था ममास्त्राणि मावमंस्था भनुर्दढम् | मावमंस्था बल बाद्वोर्मावमंस्था धनंजयम्
Wika ni Arjuna: “O Panginoon, huwag mong hamakin ang aking mga sandata; huwag mong maliitin ang matibay kong busog na ito. Huwag mong libakin ang lakas ng dalawang bisig na ito, at huwag mong insultuhin ang iyong kasama, si Dhanañjaya.”
Verse 24
तथाभियामि संग्रामं न जीयेयं जयामि च । तेन सत्येन संग्रामे हतं विद्धि जयद्रथम्
Wika ni Arjuna: “Ganyan ako papasok sa labang ito: hindi ako magagapi, at hindi rin ako maghahangad ng tagumpay para lamang sa tagumpay. Sa kapangyarihan ng katotohanang ito, alamin ninyo na si Jayadratha sa digmaang ito ay para na ring napatay na.”
Verse 25
मैं संग्राममें इस प्रकार चलूँगा, जिससे कोई मुझे जीत न सके, वरं मैं ही विजयी होऊँ। इस सत्यके प्रभावसे आप रणक्षेत्रमें जयद्रथको मारा गया ही समझें ।।
Wika ni Arjuna: “Sa labang ito, uusad ako sa paraang walang sinumang makagagapi sa akin; sa halip, ako lamang ang magwawagi. Sa kapangyarihan ng katotohanang ito, ituring ninyo si Jayadratha na napatay na sa larangan ng digmaan. Sapagkat di-matitinag na katiyakan: ang katotohanan ay nananahan sa Brahmanang nakatuon sa Brahman, ang pagpapakumbaba ay nasa mga matuwid, at ang kasaganaan ay sumasama sa mga paghahandog; gayundin, kung saan naroroon si Nārāyaṇa, doon ang tagumpay ay matatag.”
Verse 26
संजय उवाच एवमुक्क्त्वा हृषीकेशं स्वयमात्मानमात्मना | संदिदेशार्जुनो नर्दन् वासवि: केशवं प्रभुम्
Sabi ni Sanjaya: Pagkasabi nito, si Arjuna—anak ni Indra—ay umungal, itinuon ang isip kay Hrishikesha, ang Panginoong Keśava, ang Panloob na Sarili at tagapamahala ng mga pandama; at saka niya inihayag ang kanyang utos sa dakilang Panginoong iyon na may kapangyarihang magsakatuparan ng lahat ng gawain.
Verse 27
यथा प्रभातां रजनीं कल्पित: स्याद् रथो मम | तथा कार्य त्वया कृष्ण कार्य हि महदुद्यतम्
Sabi ni Sanjaya: “O Kṛṣṇa, ayusin mo ang lahat upang paglipas ng gabi at pagdating ng bukang-liwayway, handa na ang aking karwahe. Isang dakila at kagyat na gawain ang bumagsak sa atin.”
Verse 76
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वण्यर्जुनवाक्ये घट्सप्ततितमो5ध्याय: ।। ७६ || इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें अरजुनवाक्यविषयक छिद्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
Sabi ni Sanjaya: “Sa ganitong paraan, sa kagalang-galang na Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva, sa bahaging tinatawag na Pratijñā Parva, nagwakas ang ikapitumpu’t anim na kabanata—na nakatuon sa mga salita ni Arjuna.”
Whether decisive targeting of the principal antagonist—motivated by remembrance of past injustices—can be executed within kṣātra-dharma without collapsing into uncontrolled vengeance; the chapter stresses disciplined intent rather than impulsive retaliation.
Agency should be aligned with clear purpose: strong emotion (anger) is acknowledged but must be harnessed by judgment, strategic focus, and responsibility for consequences, especially when one’s action affects many.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is narrative and ethical—positioning the confrontation as a consequential juncture that links prior political wrongdoing to present battlefield accountability.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.