Adhyaya 63

Verse 2

पुण्डरीकसहस्रेण वाजपेयशतैस्तथा । अतिरात्रसहस्रेण चातुर्मास्यैश्व कामत: । अग्निष्टोमैश्व विविधै: सत्रैश्व॒ प्राज्यदक्षिणै:

Wika ni Nārada: “Sa pamamagitan ng isang libong handog na Puṇḍarīka, ng daan-daang ritong Vājapeya, ng isang libong alay na Atirātra, at ng mga seremonyang Cāturmāsya na isinasagawa ayon sa nais; gayundin sa sari-saring Agniṣṭoma at sa mga pagtitipong handog (satra) na sagana sa mga kaloob para sa mga brāhmaṇa—(maaaring makapagtipon ng napakalaking gantimpalang pang-ritwal).”

Verse 3

नारदजी कहते हैं--सूंजय! नहुषनन्दन राजा ययातिकी भी मृत्यु हुई थी, यह मैंने सुना है। राजाने सौ राजसूय, सौ अश्वमेध, एक हजार पुण्डरीक याग, सौ वाजपेय-यज्ञ, एक सहस्र अतिरात्र याग तथा अपनी इच्छाके अनुसार चातुर्मास्य और अग्निष्टोम आदि नाना प्रकारके प्रचुर दक्षिणावाले यज्ञोंका अनुष्ठान किया ।।

Wika ni Nārada: “Sañjaya, narinig ko na maging si Haring Yayāti, anak ni Nahuṣa, ay dumanas din ng kamatayan. Ang haring iyon ay nagsagawa ng sandaang Rājasūya, sandaang Aśvamedha, isang libong Puṇḍarīka, sandaang Vājapeya, at isang libong Atirātra; at ayon sa kanyang nais ay nagsagawa rin siya ng iba’t ibang handog gaya ng Cāturmāsya at Agniṣṭoma, na pawang may saganang kaloob. Pagkaraan, matapos bilangin ang lahat ng yaman sa lupa na nasa kamay ng mga kaaway ng mga brāhmaṇa, kanyang sinamsam iyon at inilagay sa pamamahala ng mga brāhmaṇa.”

Verse 4

सरस्वती पुण्यतमा नदीनां तथा समुद्रा: सरित: साद्रयश्न । ईजानाय पुण्यतमाय राज्ञे घृतं पयो दुदुहुनाहुषाय

Wika ni Nārada: “Sa mga ilog, ang Sarasvatī ang pinakabanal. Gayundin, ang mga karagatan, mga batis, at mga bundok—dahil sa paggalang—ay nagbigay ng ghee at gatas para sa handog ng haring Nāhuṣa, na sukdulang marangal sa kabutihan.”

Verse 5

व्यूढे देवासुरे युद्धे कृत्वा देवसहायताम्‌ । चतुर्धा व्यभजत्‌ सर्वा चतुर्भ्य: पृथिवीमिमाम्‌

Wika ni Nārada: “Nang maihanay na ang digmaan ng mga deva at asura, tumulong siya sa mga deva. Pagkaraan, hinati niya ang buong daigdig na ito sa apat at ipinamahagi sa apat na tungkuling pari—ṛtvij, adhvaryu, hotṛ, at udgātṛ—upang maitatag ang kaayusang ayon sa dharma, na ang handog at banal na tungkulin ay may wastong sandigan.”

Verse 6

यज्ञैर्ननाविधैरिष्टवा प्रजामुत्पाद्य चोत्तमाम्‌ । देवयान्यां चौशनस्यां शर्मिष्ठायां च धर्मत:

Wika ni Nārada: “Matapos magsamba sa pamamagitan ng sari-saring handog at, ayon sa dharma, magluwal ng mainam na lahi, nagkaanak siya kay Devayānī—anak ni Śukra—at gayundin kay Śarmiṣṭhā, alinsunod sa dharma. Sa ganitong debosyon sa ritwal at matuwid na pagpipigil-sa-sarili, inilalarawan siya bilang haring nagtataguyod ng kaayusan at kasaganaan sa pamamagitan ng banal na handog at ng wastong asal.”

Verse 7

देवारण्येषु सर्वेषु विजहारामरोपम: । आत्मन: कामचारेण द्वितीय इव वासव:

Wika ni Nārada: Ang haring iyon, na wari’y isang diyos sa ningning, ay naglibot at naglaro sa lahat ng banal na gubat ng mga deva, malayang kumikilos ayon sa sariling nais—na parang ikalawang Indra. Sa mas malawak na daloy ng salaysay, itinatampok ng taludtod na ito ang mataas, halos makalangit na kalagayan ng hari na nakamtan sa pamamagitan ng dharma at mga karapat-dapat na gawa, at ipinakikitang ang kasaganaan at kalayaan ay bunga ng dharma, hindi lamang ng kapangyarihan.

Verse 8

यदा नाभ्यगमच्छान्तिं कामानां सर्ववेदवित्‌ । ततो गाथामिमां गीत्वा सदार: प्राविशद्‌ वनम्‌

Nang hindi niya makamtan ang kapayapaan sa pagbibigay-lugod sa mga pagnanasa, si Haring Yayāti—na nakaaalam ng lahat ng Veda—ay umawit ng gāthā na ito at, kasama ang kaniyang mga asawa, pumasok sa gubat. Ipinahihiwatig ng sipi na ang pagpapakasasa ay hindi humahantong sa katahimikan ng loob, at ang tunay na pagwawakas ay hinahanap sa pagtalikod at sa buhay na may disiplina.

Verse 9

यत्‌ पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । नालमेकस्य तत्‌ सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्‌

Wika ni Nārada: “Anuman ang nasa daigdig na ito—palay at sebada, ginto, mga hayop, mga babae at iba pang bagay na pinaglulugdan—kahit pagsama-samahin ang lahat, hindi pa rin sapat upang masiyahan kahit isang tao. Sa pagkaunawang ito, dapat ibaling ang isip sa katahimikan at pagpipigil-sa-sarili.”

Verse 10

एवं कामान्‌ परित्यज्य ययातिर्धुतिमेत्य च । पूरुं राज्ये प्रतिष्ठाप्प प्रयातो वनमी श्वर:

Kaya nga, si Haring Yayāti, na pinatatag ang sarili sa pamamagitan ng matibay na loob, ay tinalikdan ang kaniyang mga pagnanasa. Itinalaga niya ang anak na si Pūru nang matatag sa trono, at ang pinuno’y tumungo sa gubat—pinili ang pagpipigil at disiplina ng kalooban kaysa paghabol sa ligaya at kapangyarihan.

Verse 11

स चेन्ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया । पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Wika ni Nārada: “O Sṛñjaya, kung maging yaong mga higit na mapalad kaysa sa iyo nang apat na ulit—na humihigit sa iyo sa dharma, kaalaman, paglayo sa pagnanasa, at maharlikang kasaganaan—at higit pang marangal sa iyong anak, ay hindi rin nanatiling buhay, ano pa ang masasabi sa iba? Kaya huwag kang magdalamhati para sa anak mong iyon, na hindi nagsagawa ng mga handog na sakripisyo at hindi rin nagbigay ng dakṣiṇā (kaloob na pangsakripisyo).” Ganito nagsalita si Nārada.

Verse 63

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये त्रिषष्टितमो5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमनन्‍्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक तिरसठवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sa ganitong paraan nagwakas ang ikaanimnapu’t ikatlong kabanata sa Droṇa Parva ng Śrī Mahābhārata, sa loob ng bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Abhimanyu, lalo na ang salaysay na tinatawag na “Kuwento ng Labing-anim na Hari.” Ang pangwakas na tala (colophon) na ito ang nagmamarka ng pagsasara ng yunit ng salaysay, na nagpapaalala sa nakikinig na ang mga ulat ng digmaan sa epiko ay inilalahad bilang kasaysayang may aral—bawat yugto’y iniingatan, pinapangalanan, at tinatapos nang maingat upang ang bigat ng dharma nito’y maalala kasama ng mga pangyayari.