Adhyaya 62

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें षोडशराजकीयोपाख्यानविषयक इकसठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ६१ ॥ #+>ञी>स हु ना > यज्ञीय यूप या स्तम्भके ऊपर लगाये जानेवाले काठके छल्लेको “चषाल' कहते हैं

Wika ni Nārada: “O Sṛñjaya, narinig namin na si Māndhātā, anak ni Yuvanāśva, ay dumanas din ng kamatayan. Gayunman, siya’y isang haring nagwagi sa tatlong daigdig—sa mga deva, asura, at mga tao.” Ipinapahiwatig ng taludtod na kahit ang pinakapanalong pinuno ay saklaw pa rin ng batas ng di-pananatili.

Verse 2

य॑ं देवावश्चिनौ गर्भात्‌ पितुः पूर्व चकर्षतु: । मृगयां विचरन्‌ राजा तृषितः क्लान्तवाहन:

Sinabi ni Nārada: “Yaong minsang hinugot ng dalawang diyos na Aśvin mula sa sinapupunan ng kanyang ama—noon, si Haring Yuvanāśva, habang gumagala sa gubat sa pangangaso, ay nauhaw, at ang kanyang sinasakyang kabayo’y napagod din.”

Verse 3

धूमं दृष्टवागमत्‌ सत्र पृषदाज्यमवाप स: | त॑ दृष्टवा युवनाश्वस्य जठरे सूनुतां गतम्‌

Sinabi ni Nārada: “Nang makita niya ang usok, nagtungo siya sa pagtitipong handog (satra) at nakuha ang alay na ghee. Pagkaraan, nang makita na ang (alay) ay napadpad sa tiyan ni Yuvanāśva, ito’y nag-anyong magiging supling.”

Verse 4

त॑ं दृष्टवा पितुरुत्सज़े शयानं देववर्चसम्‌,देवताके समान तेजस्वी उस शिशुको पिताकी गोदमें शयन करते देख देवता आपसमें कहने लगे, यह किसका दूध पीयेगा? यह सुनकर इन्द्रने कहा--यह पहले मेरा ही दूध पीये

Nang makita ang sanggol na maningning at tila diyos, na mahimbing na nakahimlay sa kandungan ng kanyang ama, nag-usap-usap ang mga diyos: “Kaninong gatas ang iinumin niya?” Pagkarinig nito, ipinahayag ni Indra: “Hayaan siyang unang sumuso sa gatas ko lamang.”

Verse 5

अन्योन्यमन्रुवन्‌ देवा: कमयं धास्यतीति वै । मामेवायं धयत्वग्रे इति ह स्माह वासव:

Sinabi ni Nārada: “Nag-usap-usap ang mga diyos: ‘Kaninong gatas ang sususuhin ng batang ito?’ Nang marinig iyon, sinabi ni Vāsava (Indra): ‘Hayaan siyang unang sumuso sa gatas ko.’”

Verse 6

ततो<ड्गुलिभ्यो हीन्द्रस्य प्रादुरासीत्‌ पयो5मृतम्‌ । मां धास्यतीति कारुण्याद्‌ यदिन्द्रो हन्वकम्पयत्‌

Pagkatapos, mula mismo sa mga daliri ni Indra ay lumitaw ang gatas na tila amṛta. Dahil sa habag—iniisip na, “Sa akin siya sususo”—pinanginig ni Indra ang kanyang panga.

Verse 7

ततस्तु धारां पयसो घृतस्य च महात्मन:,तत्पश्चात्‌ महामना मान्धाताके मुखमें इन्द्रके हाथने दूध और घीकी धारा बहायी। वह बालक इन्द्रका हाथ पीने लगा और एक ही दिनमें बहुत बढ़ गया

Pagkaraan, sa kapangyarihan ng dakilang kaluluwang iyon, umagos ang isang batis ng gatas at ghee (nilinaw na mantikilya). Pagkatapos nito, ang marangal na Indra ay mismong nagpaagos ng gatas at ghee sa bibig ni Māndhātā sa pamamagitan ng sarili niyang kamay. Uminom ang sanggol mula sa kamay ni Indra at sa loob lamang ng isang araw ay lumaki nang kahanga-hanga.

Verse 8

तस्यास्ये यौवनाश्व॒स्य पाणिरिन्द्रस्य चास्रवत्‌ । अपिबत्‌ पाणिमिन्द्रस्य स चाप्यल्वाभ्यवर्धत

Sinabi ni Nārada: Mula sa bibig ng anak ni Yauvanāśva ay umagos ang isang batis mula sa kamay ni Indra. Uminom ang sanggol mula sa kamay ni Indra, at sa loob lamang ng isang araw ay lumaki nang labis.

Verse 9

सो5भवद्‌ द्वादशसमो द्वादशाहेन वीर्यवान्‌ । इमां च पृथिवीं कृत्स्नामेकाह्नला स व्यजीजयत्‌

Sinabi ni Nārada: “Ang makapangyarihang iyon ay naging, sa loob ng labindalawang araw, kasinglakas at kasinghinog ng isang labindalawang taong gulang. At sa loob ng isang araw, nasakop niya ang buong daigdig na ito.”

Verse 10

धर्मात्मा धृतिमान्‌ वीर: सत्यसंधो जितेन्द्रिय: । जनमेजयं सुधन्वानं गयं पूरुं बृहद्रथम्‌

Sinabi ni Nārada: “Siya’y may pusong nakatuon sa dharma, matatag ang loob, isang tunay na bayani—tapat sa panata ng katotohanan at may pagpipigil sa mga pandama. Mula sa kanya (isinilang/nagmula) sina Janamejaya, Sudhanvā, Gaya, Pūru, at Bṛhadratha.”

Verse 11

उदेति च यतः सूर्यो यत्र च प्रतितिष्ठति

Sinabi ni Nārada: “Mula sa pinagsisibulan ng araw, at sa pook na pinaghihimpilan nito (paglubog).”

Verse 12

सो<श्वमेधशतैरिष्टवा राजसूयशतेन च

Wika ni Nārada: “O Hari ng mga tao, matapos niyang ganapin ang sandaang handog na Aśvamedha at gayundin ang sandaang ritong Rājasūya, ipinagkaloob niya sa mga Brāhmaṇa ang malalawak na lalawigan—Rohitaka, Matsya, at ang Hiraṇyamaya na mayamang-lupa sa ginto—bawat isa’y umaabot sa sandaang yojana, at kilala ng bayan bilang ‘mga lupang mataas.’ Ipinakikita ng salaysay kung paanong ang kapangyarihang panghari ay iniuukol sa matuwid na dāna (pagkakaloob) at sa pagsuporta sa banal na kaayusan.”

Verse 13

अदददू रोहितान्‌ मत्स्यान्‌ ब्राह्मणेभ्यो विशाम्पते । हैरण्यान्‌ यो जनोत्सेधानायतान्‌ शतयोजनम्‌

Wika ni Nārada: “O panginoon ng bayan, ipinagkaloob niya sa mga Brāhmaṇa ang mga lupain ng Rohitaka at Matsya, at pati ang mga lalawigang Hiraṇyamaya na sagana sa ginto—mga pook na bantog bilang mataas at maunlad na lupain—bawat isa’y may lawak na sandaang yojana. Matapos niyang ganapin ang sandaang Aśvamedha at sandaang Rājasūya, ipinamahagi niya bilang handog ang gayong malalawak na kaharian.”

Verse 14

बहुप्रकारान्‌ सुस्वादून्‌ भक्ष्यभोज्यान्नपर्वतान्‌ । अतिरिक्तं ब्राह्मणे भ्यो भुज्जानो हीयते जन:

Wika ni Nārada: “Naghandog siya ng mga ‘bundok’ ng sari-saring masasarap na pagkain—mga meryenda at mga ganap na handa. Pagkakain ng mga Brāhmaṇa, ang nalabi’y ibinibigay sa iba; datapwat ang mga kumakain ng nalabing iyon ay wari’y nababawasan ang bilang, samantalang ang pagkain ay hindi kailanman nauubos.”

Verse 15

भक्ष्यानज्नपाननिचया: शुशुभुस्त्वन्नपर्वता: । घृतह्दा: सूपकूपा: दधिफेना गुडोदका:

Wika ni Nārada: “Nagniningning ang mga bunton ng masasarap na pagkain at inumin, na wari’y mga bundok ng handa. May mga lawa ng ghee, mga balon ng sabaw, mga bula ng gatas-asim, at mga tubig na pinatamis ng jaggery.”

Verse 16

देवासुरा नरा यक्षा गन्धर्वोरगपक्षिण:

Wika ni Nārada: “Naroon ang mga deva at asura, mga tao, yakṣa, gandharva, nāga, at mga ibon. Dumalo rin ang mga Brāhmaṇa at mga ṛṣi na ganap na bihasa sa mga Veda at Vedāṅga. Ngunit sa mga taong nagkatipon, wala ni isa ang hindi marunong.”

Verse 17

विप्रास्तत्रागताश्चासन्‌ वेदवेदाड़पारगा: । ब्राह्मणा ऋषयश्चापि नासंस्तत्राविपश्चित:

Wika ni Nārada: “Doon din ay dumating ang mga pantas na Brahmin—mga dalubhasa sa Veda at Vedāṅga. Marami roon ang mga rishi at Brahmin; at sa kapulungang iyon, tunay na walang sinumang mangmang.”

Verse 18

समुद्रान्तां वसुमतीं वसुपूर्णा तु सर्वतः । सतां ब्राह्मणसात्कृत्वा जगामास्तं तदा नृप:

Wika ni Nārada: “Nang maipasailalim niya sa mga matuwid na Brahmin ang daigdig—na napapaligiran ng karagatan at sagana sa yaman sa lahat ng dako—si Haring Māndhātṛ ay lumubog na, gaya ng araw.”

Verse 19

गत: पुण्यकृतां लोकान्‌ व्याप्य स्ववशसा दिश: । स चेन्ममार सृज्जय चतुर्भद्रतरस्त्वया

Wika ni Nārada: “Siya’y pumanaw na tungo sa mga daigdig na nakakamtan ng mga gumagawa ng kabutihan, matapos punuin ang mga dako ng kanyang katanyagan at kapangyarihan. O Sṛñjaya, maging ang may apat na mapalad na kagalingan—na higit pa sa iyo—ay namatay; ano pa ang masasabi tungkol sa iba? Kaya huwag mong ipagluksa ang iyong anak, na walang handog na sakripisyo at walang kaloob at bayad sa pari.”

Verse 20

पुत्रात्‌ पुण्यतरस्तुभ्यं मा पुत्रमनुतप्यथा: । अयज्वानमदाक्षिण्यमश्रि श्रैत्येत्युदाहरत्‌

Wika ni Nārada: “May mga higit na marangal ang kabutihang naipon kaysa sa iyong anak—huwag mo siyang ipagluksa. Ang hindi nagsasagawa ng mga sakripisyo at hindi nagbibigay ng mga kaloob at bayad sa pari ay sinasabing nahuhulog sa kapahamakan. Kaya huwag kang malugmok sa dalamhati para sa iyong anak na salat sa pag-aalay at pagkakawanggawa.”

Verse 36

गर्भाद्धि जह्वतुर्देवावश्वचिनौ भिषजां वरौ | इतनेमें दूरसे उठता हुआ धूआँ देखकर वे उसी ओर चले और एक यज्ञमण्डपमें जा पहुँचे। वहाँ एक पात्रमें रखे हुए घृतमिश्रित अभिमन्त्रित जलको उन्होंने पी लिया। उस जलको युवनाश्वके पेटमें पुत्ररूपमें परिणत हुआ देख वैद्योंमें श्रेष्ठ अश्विनीकुमार नामक देवताओंने उसे पिताके गर्भसे बाहर निकाला

Wika ni Nārada: “Naroon ang dalawang banal na Aśvin, ang pinakadakila sa mga manggagamot. Nang sandaling iyon, nang makita nila ang usok na umaangat mula sa malayo, nagtungo sila roon at nakarating sa isang pabiliong panghandog. Doon ay ininom nila ang tubig na binigkasang-mantra at hinaluan ng ghee, na nakalagak sa isang sisidlan. Nang makita nilang ang tubig na iyon ay naging isang anak sa loob ng tiyan ni Haring Yuvanāśva, ang mga Aśvinikumāra—pinakamahuhusay na manggagamot—ay iniluwal ang sanggol mula sa sinapupunan ng ama.”

Verse 62

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि षोडशराजकीये द्विषष्टितमो5 ध्याय:

Sa gayon nagtatapos ang ika-animnapu’t dalawang kabanata sa Droṇa Parva ng Śrī Mahābhārata, sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Abhimanyu, sa sub-episodyong tinatawag na “Labing-Anim na Hari.” Ito ang pangwakas na kolopon na nagmamarka ng pagsasara ng kabanata at naglalagay sa salaysay sa bigat ng etika ng pag-uugali sa digmaan at ng mga bunga nito.

Verse 103

असितं च नृगं चैव मान्धाता मनुजो5जयत्‌ | वे धर्मात्मा, धैर्यवान, शूरवीर, सत्यप्रतिज्ञ और जितेन्द्रिय थे। मानव मान्धाताने जनमेजय, सुधन्वा, गय, पूरु, बृहद्रथ, असित और नृगको भी जीत लिया

Sinabi ni Nārada: Nilupig din ng haring-tao na si Māndhātṛ sina Asita at Nṛga. Inilalarawan dito si Māndhātṛ bilang huwarang pinuno—matatag sa dharma, matapang, may pagpipigil-sa-sarili, tapat sa panata—at ang kanyang mga tagumpay ay hindi lamang bunga ng sandata, kundi hayag na tanda ng disiplinadong paghahari at matuwid na pasya.

Verse 116

तत्‌ सर्व यौवनाश्चस्य मान्धातु: क्षेत्रमुच्यते । सूर्य जहाँसे उदय होते थे और जहाँ जाकर अस्त होते थे, वह सारा-का-सारा प्रदेश युवनाश्वपुत्र मान्धाताका क्षेत्र (राज्य) कहलाता था

Sinabi ni Nārada: Ang buong kalawakang iyon ay tinawag na kaharian ni Māndhātṛ, anak ni Yuvanāśva. Ang buong lupain—mula sa pinagmumulan ng pagsikat ng araw hanggang sa pinaglulubugan nito—ay sinasabing nasasakupan ni Māndhātṛ, na nagpapahiwatig ng huwaran na ang kapangyarihan ng hari ay hindi lamang nasusukat sa pananakop, kundi sa maayos na pag-iingat at pagprotekta sa mundong ipinagkatiwala sa kanya.

Verse 153

रुरुधु: पर्वतान्‌ नद्यो मधुक्षीरवहा: शुभा: । वहाँ भक्ष्य-भोज्य अन्न और पीनेयोग्य पदार्थोंकी अनेक राशियाँ संचित थीं। अन्नके तो पहाड़ों-जैसे ढेर सुशोभित होते थे। उन पर्वतोंको मधु और दूधकी सुन्दर नदियाँ घेरे हुए थीं। पर्वतोंके चारों ओर घीके कुण्ड और दालके कुएँ भरे थे। वहाँ कई नदियोंमें फेनकी जगह दही और जलके स्थानमें गुड़के रस बहते थे

Sinabi ni Nārada: Doon ay umaagos ang mga mapalad na ilog na pumapalibot sa mga bunton na tila mga bundok—mga agos na may dalang pulot at gatas. Sa kamangha-manghang pook na iyon, nagtipon ang napakalalaking imbakan ng pagkain at inumin: ang butil ay nakasalansan na parang mga bundok, at sa paligid ay may mga lawa ng ghee at mga balon ng munggo at iba pang butong-kahoy. Sa ilang ilog, ang yogurt ang pumalit sa bula, at sa halip na tubig ay dumadaloy ang matamis na katas ng jaggery—larawan ng di-masukat na kasaganaan na nagpapakita ng kapangyarihan ng kabutihang-loob at biyayang makalangit na baguhin ang lupain mismo upang maging pagkain.

Verse 636

तस्मात्तु मान्धातेत्येवं नाम तस्याद्भधुतं कृतम्‌ । तदनन्तर इन्द्रकी अंगुलियोंसे अमृतमय दूध प्रकट हो गया; क्योंकि इन्द्रने करूणावश 'मां धास्यति” (मेरा दूध पीयेगा) ऐसा कहकर उसपर कृपा की थी

Kaya siya ay pinagkalooban ng kahanga-hangang pangalang “Māndhātā.” Pagkaraan nito, mula sa daliri ni Indra ay lumitaw ang gatas na tila amṛta; sapagkat si Indra, na naantig ng habag, ay nagkaloob ng biyaya sa pagsasabing, “Iinumin niya ang aking gatas” (māṃ dhāsyati). Dahil dito, ang pambihirang pangalang “Māndhātā” ay naitatag nang matibay.