Adhyaya 34

Verse 1

भीकम (2 अमान चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय: संजयके द्वारा अभिमन्युकी प्रशंसा

Wika ni Sañjaya: O Hari, ang limang Pāṇḍava—kasama si Kṛṣṇa—ay di magagapi kahit ng mga diyos. Sa larangan ng digmaan, gumagawa sila ng mga gawang nakapangingilabot sa tindi; at sa mismong mga gawang iyon nahahayag ang kanilang buong pagpupunyagi.

Verse 2

सत्त्वकर्मान्वयैर्बुद्धा कीर्त्या च यशसा श्रिया । नैव भूतो न भविता नैव तुल्यगुण: पुमान्‌

Wika ni Sañjaya: Taglay ang kadakilaan ng loob, marangal na gawa, dakilang angkan, matalas na pag-unawa, at pati katanyagan, dangal, at kasaganaan—wala pang naging lalaki, at wala ring magiging lalaki, na kapantay sa mga katangian ni Yudhiṣṭhira.

Verse 3

सत्यधर्मरतो दान्तो विप्रपूजादिभिग्गुणै: । सदैव त्रिदिवं प्राप्तो राजा किल युधिषछिर:

Wika ni Sañjaya: Si Haring Yudhiṣṭhira—nakatuon sa katotohanan at dharma, may pagpipigil sa sarili, at may mga kabutihang gaya ng paggalang at pag-aalay sa mga brāhmaṇa—ay wari’y laging tiyak ang pag-abot sa svarga.

Verse 4

युगान्ते चान्तको राजन्‌ जामदम्न्यश्न वीर्यवान्‌ रथस्थो भीमसेनश्व कथ्यन्ते सदृशास्त्रय:,राजन! प्रलयकालके यमराज, पराक्रमी परशुराम और रथपर बैठे हुए भीमसेन--ये तीनों एक समान कहे जाते हैं

Wika ni Sañjaya: O Hari, sa wakas ng panahon, si Antaka—ang Kamatayan; si Jāmadagnya (Paraśurāma) na makapangyarihan; at si Bhīmasena na nakatindig sa kanyang karwahe—ang tatlong ito’y sinasabing magkakatulad.

Verse 5

प्रतिज्ञाकर्मदक्षस्य रणे गाण्डीवधन्चन: । उपमां नाधिगच्छामि पार्थस्य सदृशीं क्षिती

Wika ni Sañjaya: Sa larangang ito ng digmaan, para kay Pārtha—si Arjuna, ang may hawak ng Gāṇḍīva—na sukdulang bihasa sa pagtupad ng mga gawang pinagtibay ng panata, wala akong matagpuang anumang paghahambing sa lupaing ito na tunay na kaangkop niya.

Verse 6

गुरुवात्सल्यमत्यन्तं नैभृत्यं विनयो दम: । नकुले<प्रातिरूप्यं च शौर्य च नियतानि षट्‌

Wika ni Sañjaya: Sa kay Nakula ay nananahan, nang matatag at di-mapag-aalinlangan, ang anim na nakapirming kabutihan—malalim na pag-ibig at katapatan sa mga nakatatanda at mga guro, ang ugaling hindi ipinangangalandakan ang sariling giting, kababaang-loob, pagpipigil-sa-sarili, kagandahang walang kapantay, at katapangan.

Verse 7

श्रुतगाम्भीर्यमाधुर्यसत्यरूपपराक्रमै: । सदृशो देवयोरवीर: सहदेव: किलाब्विनो:

Wika ni Sañjaya: “Sa karunungan, lalim ng pagkatao, tamis ng pananalita, katotohanan, kagandahan ng anyo, at giting ng mandirigma, ang magiting na Sahadeva ay sinasabing ganap na maihahambing sa kambal na diyos na Aśvin; ito’y tanyag sa lahat ng dako.”

Verse 8

ये च कृष्णे गुणा: स्फीता: पाण्डवेषु च ये गुणा: । अभिमन्यौ किलैकस्था दृश्यन्ते गुणसंचया:

Wika ni Sañjaya: “Ang lahat ng maningning na kabutihang nasa kay Kṛṣṇa, at ang lahat ng maningning na kabutihang taglay ng mga Pāṇḍava—ang mga iyon mismong kalipunan ng kagalingan ay wari’y nagtipon sa iisang dako kay Abhimanyu.”

Verse 9

युधिष्ठिरस्य वीर्येण कृष्णस्य चरितेन च । कर्मभिर्भीमसेनस्य सदृशो भीमकर्मण:

Wika ni Sañjaya: Sa giting na gaya ni Yudhiṣṭhira, sa marangal na asal na gaya ni Kṛṣṇa, at sa mga gawaing tulad ng kay Bhīmasena na mabibigat at nakapanghihilakbot, ang makapangyarihang mandirigmang iyon ay kapantay nila—sa tapang, sa pagkatao, at sa mabagsik na pagkilos.

Verse 10

धनंजयस्य रूपेण विक्रमेण श्रुतेन च । विनयात्‌ सहदेवस्य सदृशो नकुलस्य च,वह रूप, पराक्रम और शास्त्रज्ञानमें अर्जुनके समान तथा विनयशीलतामें नकुल और सहदेवके तुल्य था

Wika ni Sañjaya: Sa anyo, sa giting, at sa karunungan, siya’y tulad ni Dhanañjaya (Arjuna); at sa kababaang-loob at magalang na asal, siya’y maihahambing kina Sahadeva at Nakula rin.

Verse 11

धृतराष्ट उवाच अभिमन्युमहं सूत सौभद्रमपराजितम्‌ । श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्येन कथमायोधने हत:

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “O Sūta, nais kong marinig nang buo ang buong salaysay tungkol kay Abhimanyu, anak ni Subhadrā—na hindi napapanaig ng sinuman. Paano siya napatay sa labanan?”

Verse 12

संजय उवाच स्थिरो भव महाराज शोकं धारय दुर्धरम्‌ महान्तं बन्धुनाशं ते कथयिष्यामि तच्छुणु

Sinabi ni Sañjaya: “O dakilang hari, maging matatag ka. Pigilan mo sa iyong dibdib ang dalamhating mahirap pasanin. Isasalaysay ko sa iyo ang napakalawak na pagkapuksa ng iyong mga kamag-anak—pakinggan mo.”

Verse 13

चक्रव्यूह़ो महाराज आचार्येणाभिकल्पित: । तत्र शक्रोपमा: सर्वे राजानो विनिवेशिता:

Sinabi ni Sañjaya: “O dakilang hari, ang pabilog na pormasyong pandigma (cakravyūha) ay inihanda ng guro. Sa loob nito ay inilagay ang lahat ng mga hari—mga mandirigmang ang tapang ay inihahambing kay Indra—na inayos upang maging mabagsik at mahirap pasukin ang pormasyon.”

Verse 14

आरास्थानेषु विन्यस्ता: कुमारा: सूर्यवर्चस: । संघातो राजपुत्राणां सर्वेषामभवत्‌ तदा

Sinabi ni Sañjaya: “Sa mga itinakdang puwesto para sa mga karwaheng pandigma, inilagay ang mga prinsipe na nagniningning na parang araw. Noon, nagtipon doon ang buong kapulungan ng mga anak ng mga hari.”

Verse 15

कृताभिसमया: सर्वे सुवर्णविकृतध्वजा: । रक्ताम्बर धरा: सर्वे सर्वे रक्तविभूषणा:

Sinabi ni Sañjaya: “Lahat sila’y nagpatibay ng panata na habang may buhay, hindi sila tatalikod sa digmaan. Ang kanilang mga watawat ay yari at pinalamutian ng ginto; lahat ay nakasuot ng pulang kasuotan, at lahat ay may pulang palamuti—mga tanda ng paninindigang hindi uurong sa labanan.”

Verse 16

सर्वे रक्तपताकाश्ष सर्वे वै हेममालिन: । चन्दनागुरुदिग्धाड़ा ख्रग्विण: सूक्ष्मवासस:

Sa lahat ng kanilang mga karwahe, kumakaway ang mga pulang watawat; lahat ay may suot na kuwintas na ginto; ang kanilang mga katawan ay pinahiran ng sandalwood at aguru; at silang lahat ay pinalamutian ng mga garland ng bulaklak at maninipis na kasuotan.

Verse 17

सहिता: पर्यधावन्त कार्ष्णि प्रति युयुत्सव: । तेषां दश सहस्राणि बभूवुर्दृडधन्विनाम्‌

Sinabi ni Sañjaya: Nagkaisa sila at sabik sa labanan, kaya sabay-sabay silang sumugod patungo kay Kārṣṇi (Abhimanyu). Ang bilang ng mga mananalakay—mga makapangyarihang mandirigmang may matitibay at mahihigpit ang pagkakabigkis na mga busog—ay sampung libo.

Verse 18

पौत्रं तव पुरस्कृत्य लक्ष्मणं प्रियदर्शनम्‌ । अन्योन्यसमदु:खास्ते अन्योन्यसमसाहसा:

Sinabi ni Sañjaya: Inilagay nila sa unahan ang iyong apo na si Lakṣmaṇa—kaaya-ayang pagmasdan—at saka sumalakay. Itinuring nilang kapantay ng sarili ang dalamhati ng isa’t isa, at sa pagtutulungan ay magkakapantay ang kanilang tapang.

Verse 19

अन्योनयं स्पर्थमानाश्न अन्योन्यस्य हिते रता: । दुर्योधनस्तु राजेन्द्र सैन्यमध्ये व्यवस्थित:

Nagpapaligsahan sila sa isa’t isa, ngunit nakatuon din sa kapakanan ng bawat isa. Subalit si Haring Duryodhana, O panginoon ng mga hari, ay nakapuwesto sa pinakagitna ng hukbo.

Verse 20

कर्णदु:शासनकृपैर्वृतो राजा महारथै: । देवराजोपम: श्रीमाञ्छवेतच्छत्राभिसंवृत:,उसके ऊपर श्वेतच्छत्र तना हुआ था। वह कर्ण, दुःशासन तथा कृपाचार्य आदि महारथियोंसे घिरकर देवराज इन्द्रके समान शोभा पा रहा था

Sinabi ni Sañjaya: Ang hari ay napalilibutan ng mga dakilang mandirigmang-karwahe—sina Karṇa, Duḥśāsana, at Kṛpa—at sa ibabaw niya’y nakataas ang puting payong ng pagkahari. Kaya siya’y nagningning na wari’y si Indra, panginoon ng mga diyos.

Verse 21

चामरव्यजनाक्षेपैरुदयन्निव भास्कर: । प्रमुखे तस्य सैन्यस्य द्रोणो5वस्थितनायक:

Wika ni Sañjaya: Sa pagwawalis ng mga pamaypay na chāmara (buntot-yak) at mga pamaypay na pangtaboy, si Droṇa ay nagmistulang sumisikat na araw. Nakatindig siya sa pinakaharap ng hukbong iyon bilang pangunahing pinunong-mandirigma—ang lantad na sentro ng kapangyarihan at paninindigan—isang anyo ng karangalan sa digmaan na nagpapalakas-loob sa sariling panig at nananakot sa kaaway, kahit nananatiling pinagtatalunan ang katuwiran ng digmaan.

Verse 22

उसके दोनों ओर चँवर और व्यजन डुलाये जा रहे थे। वह उदयकालके सूर्यकी भाँति प्रकाशित हो रहा था। उस सेनाके अग्रभागमें सेनापति द्रोणाचार्य खड़े थे ।।

Sa magkabilang panig niya, iwinawasiwas ang mga chāmara at mga pamaypay. Siya’y kumikislap na parang araw sa bukang-liwayway. Sa pinakaharap ng hukbong iyon, nakatindig si Droṇācārya bilang punong kumandante. Gayundin, ang hari ng Sindhu—ang maringal na si Jayadratha—ay tumindig na tila di-matitinag na Bundok Meru; at sa kanyang tabi ay naroon ang mga dakilang mandirigmang karwahe, na pinangungunahan ni Aśvatthāmā. Ipinakikita ng tanawing ito kung paanong ang karangyaan ng hari at ang palabas ng lakas-militar ay ginagamit upang patatagin ang loob at ipamalas ang pagiging “makatarungan” ng digmaan, kahit ang tunggalian ay papalapit sa mapait at masalimuot na bunga sa usaping dharma.

Verse 23

सुतास्तव महाराज त्रिंशत्त्रिदशसंनिभा: । गान्धारराज: कितव: शल्यो भूरिश्रवास्तथा

Wika ni Sañjaya: O dakilang hari, ang tatlumpu mong anak na nagniningning na parang mga diyos, kasama ang hari ng Gandhāra na si Śakuni—dalubhasa sa mapanlinlang na laro—si Śalya, at si Bhūriśravas, ang mga makapangyarihang mandirigmang karwahe, ay kumikislap sa tagiliran ng hari ng Sindhu na si Jayadratha. Ipinahihiwatig ng taludtod na ang panlabas na karangyaan at mabibigat na alyansa ay maaaring magkubli ng payong salungat sa dharma, habang nagtitipon ang hukbo ng Kaurava sa paligid ng isang mahalagang kakampi sa digmaan.

Verse 24

ततः प्रववृते युद्ध तुमुलं लोमहर्षणम्‌,तदनन्तर “मरनेपर ही युद्धसे निवृत्त होंगे” ऐसा निश्चय करके आपके और शशत्रुपक्षके योद्धाओंमें अत्यन्त भयंकर युद्ध आरम्भ हुआ, जो रोंगटे खड़े कर देनेवाला था

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, sumiklab ang labanan—umugong at nakapangingilabot. Pagkatapos, sa pasyang, “Sa kamatayan lamang kami hihinto sa pakikipagdigma,” ang mga mandirigma sa panig mo at sa panig ng kaaway ay nagsimula ng isang sukdulang kakila-kilabot na sagupaan, na nagpapangatog at nagpapataas ng balahibo sa takot.

Verse 25

तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्‌,तदनन्तर “मरनेपर ही युद्धसे निवृत्त होंगे” ऐसा निश्चय करके आपके और शशत्रुपक्षके योद्धाओंमें अत्यन्त भयंकर युद्ध आरम्भ हुआ, जो रोंगटे खड़े कर देनेवाला था

Wika ni Sañjaya: Nang mapagpasyahan nilang ang pag-urong ay darating lamang matapos gawing kabayaran ang kamatayan para sa kapwa—sa iyong mga tao at sa kaaway—pinagtibay nila sa isip ang paninindigang, “Pagkatapos lamang mamatay kami titigil sa labanan.” Kaya sumiklab sa pagitan ng iyong mga mandirigma at ng katunggaling hukbo ang isang labang sukdulang kakila-kilabot, na nagpapataas ng balahibo sa sindak, at naglalantad sa madilim na aral ng ganap na pagtalima na minsang hinihingi ng digmaan kapag ang pagmamataas at paghihiganti ay lumalamon sa pagpipigil.

Verse 33

इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें अभिमन्युवधका संक्षेपसे वर्णनविषयक तैंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Nagtatapos si Sañjaya: Sa gayon, sa Śrī Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging tumatalakay sa pagpaslang kay Abhimanyu—natapos ang ikatatlumpu’t tatlong kabanata na nagbibigay ng maikling salaysay ng pagkamatay ni Abhimanyu. Ipinapahiwatig ng pormulang pangwakas ang bigat ng aral ng epiko: ang pagbagsak ng isang batang mandirigma sa digmaan ay nagiging sentro ng pagninilay sa tungkulin, sa hangganan ng matuwid na asal sa labanan, at sa malagim na halaga ng karahasang dulot ng estratehiya.

Verse 34

इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि अभिमन्युवधपर्वणि चक्रव्यूहनिर्माणे चतुस्त्रिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत अभिमन्युवधपर्वमें चक्रव्यूहका निर्माणविषयक चौंतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Sinabi ni Sañjaya: Sa gayon, sa Mahābhārata, sa loob ng Droṇa Parva—lalo na sa bahaging tungkol sa pagpaslang kay Abhimanyu—nagtatapos ang ikatatlumpu’t apat na kabanata na naglalarawan ng pagbuo ng hanay-pandigmang Cakra (Cakravyūha). Itinatakda ng kolopon na ito ang pagsasara ng yugto na nagbabalangkas ng isang mapagpasiyang krisis na etikal sa digmaan: ang estratehiya at lakas ay itinatapat sa kahinaan ng nag-iisang bayani at sa mas malawak na hinihingi ng dharma sa labanan.