Adhyaya 29

Verse 1

अत-४#-#क+ - भगदत्तके हाथीने जब आक्रमण किया

Wika ni Dhṛtarāṣṭra: “Noon, nang siya’y nag-aalab sa galit, ano ang ginawa ng Pāṇḍava kay Bhagadatta? O ano ang ginawa ng hari ng Prāgjyotiṣa kay Pārtha? Isalaysay mo sa akin nang tumpak, ayon sa tunay na nangyari.”

Verse 2

संजय उवाच प्राग्ज्योतिषेण संसक्तावुभौ दाशार्हपाण्डवौ । मृत्युदंष्टान्तिकं प्राप्ती सर्वभूतानि मेनिरे

Sabi ni Sañjaya: “O Hari, nang ang Dāśārha (Kṛṣṇa) at ang Pāṇḍava (Arjuna) ay kapwa naipit sa sagupaan laban sa panginoon ng Prāgjyotiṣa (Bhagadatta), inakala ng lahat ng nilalang na ang dalawa’y nakarating na sa mismong pangil ng Kamatayan.”

Verse 3

तथा तु शरवर्षाणि पातयत्यनिशं प्रभो । गजस्कन्धान्महाराज कृष्णयो: स्यन्दनस्थयो:,शक्तिशाली महाराज! हाथीकी पीठसे भगदत्त रथपर बैठे हुए श्रीकृष्ण और अर्जुनपर निरन्तर बाणोंकी वर्षा कर रहे थे

Sabi ni Sañjaya: “O makapangyarihang panginoon, O dakilang Hari! Mula sa likod ng kaniyang elepante, si Bhagadatta ay walang tigil na nagbubuhos ng ulang-palaso sa Kṛṣṇa at Arjuna na nasa karwahe.”

Verse 4

अथ कार्ष्णयसैर्बाणै: पूर्णकार्मुकनि:सूतै: । अविध्यद्‌ देवकीपुत्र हेमपुड्खै: शिलाशितै:

Sabi ni Sañjaya: “Pagkaraan, sa pamamagitan ng mga palasong bakal—pinakawalan mula sa busog na hinila nang buong lakas, ang dulo’y hinasa sa batong panghasa at may gintong balahibo—tinamaan nila si Śrī Kṛṣṇa, anak ni Devakī.”

Verse 5

अग्निस्पर्शसमास्तीक्ष्णा भगदत्तेन चोदिता: । निर्भिद्य देवकीपुत्र क्षितिं जग्मु: सुवासस:

Sabi ni Sañjaya: “Pinakawalan ni Bhagadatta, ang mga palasong matalim—gaya ng haplos ng apoy at may magagandang balahibo—ay bumaon sa katawan ni Śrī Kṛṣṇa, anak ni Devakī, at saka lumubog sa lupa.”

Verse 6

तस्य पार्थोीं धनुश्छित्त्वा परिवारं निहत्य च । लालयजन्निव राजानं भगदत्तमयोधयत्‌,तब अर्जुनने राजा भगदत्तका धनुष काटकर उनके परिवारको मार डाला और उन्हें लाड़ लड़ाते हुए-से उनके साथ युद्ध आरम्भ किया

Sabi ni Sañjaya: Unang pinutol ni Arjuna ang busog ni Haring Bhagadatta, saka pinabagsak ang kanyang mga kasamahan; at pagkatapos ay saka niya hinarap ang hari sa labanan—na wari’y nakikipaglaro lamang at pinagbibigyan siya. Ipinakikita ng tagpong ito ang maingat at kontroladong kahusayan ni Arjuna sa digmaan: kahit sa dharma-yuddha at sa gitna ng nakamamatay na mga hampas, sinusukat niya ang lakas, inihihiwalay ang pangunahing kalaban, at iniiwasan ang di-kailangang paglala ng karahasan hanggang sa di na maiiwasan ang pasyang sagupaan.

Verse 7

सोडर्करश्मिनिभांस्ती क्ष्णांस्तोमरान्‌ वै चतुर्दश । अप्रेषयत्‌ सव्यसाची द्विधैकैकमथाच्छिनत्‌

Sabi ni Sañjaya: Inihagis ni Bhagadatta ang labing-apat na matutulis na sibat, nagliliyab na parang mga sinag ng araw. Ngunit si Arjuna—na tinatawag na Savyasācī dahil pantay ang husay sa dalawang kamay—ay sinalubong ang bawat isa nang ganap na kontrol at hinati ang bawat sandata sa dalawa, tanda ng disiplinadong galing sa digmaan at hindi ng padalus-dalos na poot.

Verse 8

ततो नागस्य तद्‌ वर्म व्यधमत्‌ पाकशासनि: । शरजालेन महता तद्‌ू व्यशीर्यत भूतले,तब इन्द्रकुमारने भारी बाण-वर्षके द्वारा उस हाथीके कवचको काट डाला, जिससे कवच जीर्ण-शीर्ण होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pākaśāsani (Arjuna) ay nagpaulan ng napakaraming palaso na parang isang malaking lambat, at pinilas ang baluting bakal ng elepanteng iyon. Wasak at pira-piraso, ang baluti’y bumagsak sa lupa—larawang nagsasaad na sa bangis ng digmaan, kahit ang pinakamatibay na panangga ay nawawalan ng saysay kapag ang husay at lakas ay inilalapat nang walang tigil.

Verse 9

शीर्णवर्मा स तु गज: शरै: सुभृशमर्दित: । बभौ धारानिपाताक्तो व्यभ्र: पर्वतराडिव

Sabi ni Sañjaya: Ang elepanteng iyon, nang mabasag ang baluti, ay labis na pinahirapan ng mga palaso at dumanas ng matinding sakit. Gayunman, nagmistula itong maringal—naliligo sa mga agos ng dugo—na parang isang dakilang bundok na hinuhugasan ng rumaragasang ulan sa ilalim ng langit na walang ulap. Ipinahihiwatig ng larawang ito ang marahas na karangyaan ng digmaan: kahit ang marangal na hayop-pandigma, nilikha para sa lakas at panangga, ay nauuwi sa pagdurusa; at sa kabila nito’y inilalarawan pa rin nang may pagkamangha, paalala sa mabigat na halagang moral na pasan ng lahat ng nilalang sa larangan ng labanan.

Verse 10

ततः प्राग्ज्योतिष: शक्ति हेमदण्डामयस्मयीम्‌ । व्यसृजद्‌ वासुदेवाय द्विधा तामर्जुनो5च्छिनत्‌

Sabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Bhagadatta, hari ng Prāgjyotiṣa, ay naghagis kay Vāsudeva (Kṛṣṇa) ng isang makapangyarihang sibat na bakal na may tangkay na ginto. Ngunit si Arjuna, laging mapagmatyag sa pag-iingat kay Kṛṣṇa, ay hinati iyon sa dalawa. Ipinakikita ng sandaling ito ang tungkulin ng mandirigma na ipagtanggol ang ipinagkatiwala sa kanya, at ang disiplinadong pagpipigil na gumagamit ng husay upang hadlangan ang pinsala, hindi upang magpakasasa sa kalupitan.

Verse 11

ततश्छत्र॑ ध्वजं चैव छित्त्वा राज्ञो3र्जुन: शरै: । विव्याध दशभिस्तूर्णमुत्स्मयन्‌ पर्वतेश्वरम्‌

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, pinutol ni Arjuna sa pamamagitan ng kaniyang mga palaso ang payong at bandila ng hari; at habang nakangiti, mabilis niyang tinuhog ng sampung palaso ang panginoon ng kabundukan na iyon (Bhagadatta).

Verse 12

सो5तिविद्धो<र्जुनशरै: सुपुड्खै: कड्कपत्रिभि: | भगदत्तस्ततः क्रुद्ध: पाण्डवस्य जनाधिप:,अर्जुनके कंकपत्रयुक्त सुन्दर पाँखवाले बाणोंद्वारा अत्यन्त घायल हो राजा भगदत्त उन पाण्डुपुत्रपर कुपित हो उठे

Wika ni Sañjaya: Paulit-ulit na tinamaan ng mga palaso ni Arjuna—may magagandang balahibo at may pluma ng buwitre—nag-alab sa galit si Haring Bhagadatta, pinuno ng mga tao, laban sa Pāṇḍava (Arjuna).

Verse 13

व्यसृजत्‌ तोमरान्‌ मूर्श्नि श्वेताश्वस्पोन्ननाद च । तैरर्जुनस्थ समरे किरीटं परिवर्तितम्‌

Wika ni Sañjaya: Inihagis niya ang mga sibat sa ulo ni Arjuna at umungal nang malakas. Sa tama ng mga sibat na iyon sa gitna ng labanan, naitulak at naisantabi ang korona ni Arjuna.

Verse 14

परिवृत्तं किरीटं तद्‌ यमयन्नेव पाण्डव: । सुदृष्ट: क्रियतां लोक इति राजानमब्रवीत्‌,उलटे हुए किरीटको ठीक करते हुए पाण्डुपुत्र अर्जुनने भगदत्तसे कहा--“राजन्‌! अब इस संसारको अच्छी तरह देख लो”

Wika ni Sañjaya: Habang itinatama ng anak ni Pāṇḍu (Arjuna) ang koronang naisantabi, sinabi niya kay Haring Bhagadatta: “O Hari, ngayo’y pagmasdan mong mabuti ang daigdig na ito.”

Verse 15

एवमुक्तस्तु संक्रुद्ध: शरवर्षेण पाण्डवम्‌ । अभ्यवर्षत्‌ सगोविन्दं धनुरादाय भास्वरम्‌

Wika ni Sañjaya: Nang masabihan nang gayon, nag-alab sa galit si Bhagadatta; kinuha niya ang kaniyang maningning na busog at sinimulan niyang buhusan ng ulang-palaso si Arjuna—kasama si Govinda (Kṛṣṇa).

Verse 16

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा तूणीरान्‌ संनिकृत्य च । त्वरमाणो द्विसप्तत्या सर्वमर्मस्वताडयत्‌

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pārtha (Arjuna) ay pumutol sa busog ng kalaban at winasak din ang mga lalagyan ng palaso. Sa pagmamadali, sinalakay niya ito ng “dalawang ulit na pito at sampu”—dalawampu’t walo—na mga palaso, bawat isa’y tumatama sa mga mahalagang bahagi ng katawan.

Verse 17

अर्जुनने उनके धनुषको काटकर उनके तूणीरोंके भी टुकड़े-टुकड़े कर दिये। फिर तुरंत ही बहत्तर बाणोंसे उनके सम्पूर्ण मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी ।।

Sinabi ni Sañjaya: Pinutol ni Arjuna ang busog ng kalaban at dinurog din ang mga lalagyan ng palaso. Pagdaka, tinamaan niya ito ng pitumpu’t dalawang palaso, na nagdulot ng malalalim na sugat sa lahat ng mahahalagang bahagi. Nang mabutas ng mga palasong iyon at maghirap sa matinding kirot, tinawag ni Bhagadatta ang sandatang Vaiṣṇava. Sa galit, binasbasan niya ang kanyang panggabay sa elepante (ankusha) sa kapangyarihan ng banal na misil at inihagis iyon sa dibdib ni Arjuna, anak ni Pāṇḍu.

Verse 18

उरसा प्रतिजग्राह पार्थ संच्छाद्य केशव:,भगदत्तका छोड़ा हुआ वह अस्त्र सबका विनाश करनेवाला था। भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनको ओटमें करके स्वयं ही अपनी छातीपर उसकी चोट सह ली

Sinabi ni Sañjaya: Si Keśava (Śrī Kṛṣṇa), na nagkubli kay Pārtha (Arjuna), ang siyang tumanggap ng hampas sa sarili niyang dibdib. Ang sandatang pinakawalan ni Bhagadatta ay sinasabing makapupuksa sa lahat; subalit sa gitna ng digmaan, ang Panginoon ang tumindig sa unahan, tinanggap ang panganib upang iligtas ang kanyang deboto at itaguyod ang dharma.

Verse 19

वैजयन्त्यभवन्माला तदस्त्रं केशवोरसि । पद्मकोशविचित्राब्या सर्वर्तुकुसुमोत्कटा

Sinabi ni Sañjaya: Ang sandatang iyon, nang tumama sa dibdib ni Keśava, ay naging isang kuwintas na Vaijayantī—pinalamutian ng sari-saring usbong ng lotus at hitik sa mga bulaklak ng bawat panahon.

Verse 20

ज्वलनार्केन्दुवर्णाभा पावकोज्ज्वलपल्लवा । तया पद्मपलाशिन्या वातकम्पितपत्रया

Sinabi ni Sañjaya: Ito’y nagningning sa kulay na gaya ng naglalagablab na apoy, ng araw, at ng buwan; at ang mga usbong nito’y kumikislap na wari’y sinilaban. Ito’y tulad ng baging na may mga dahon ng lotus, na ang mga dahon ay nanginginig sa ihip ng hangin.

Verse 21

शुशुभे5 भ्यधिकं शौरिरतसीपुष्पसंनिभ: । (केशव: केशिमथन: शार्ड्रधन्वारिमर्दन: । संध्याभ्रेरिव संछन्न: प्राव॒ट्काले नगोत्तम: ।।

Sinabi ni Sanjaya: Si Keśava—bayani ng mga Śūrasena, mamamatay kay Keśin, may hawak ng busog na Śārṅga, dumudurog sa mga kaaway—na maitim ang kulay na gaya ng bulaklak ng lino, ay lalo pang nagningning sa karilagan. Siya’y wari’y isang mataas na bundok sa panahon ng tag-ulan, natatabingan ng mga ulap ng dapithapon. Ipinapakita ng siping ito ang liwanag ni Kṛṣṇa bilang pananggalang at nakapanghihilakbot na kadakilaan, na sa gitna ng kaguluhang moral ng digmaan, ang kanyang presensya’y nagiging lantad na sagisag ng katiyakan at matuwid na pag-alalay para kay Arjuna.

Verse 22

अयुध्यमानस्तुरगान्‌ संयन्तास्मीति चानघ । इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि

Sinabi ni Sanjaya: Si Arjuna, nababagabag ang loob, ay nagsalita kay Śrī Kṛṣṇa: “O walang dungis, sinabi mo: ‘Hindi ako lalaban; pipigilin ko lamang ang mga kabayo at gaganap bilang sarathi.’ Ngunit, O may matang gaya ng lotus, kahit nasambit mo na ang panatang iyon, hindi mo ito tinutupad. Kung ako’y nasa matinding panganib o hindi makapigil sa sandata, nararapat ang iyong pagpasok; ngunit ngayong ako’y nakatindig na handang makipagdigma, hindi mo dapat gawin ang bagay na sisira sa sarili mong pangako.”

Verse 23

यद्यहं व्यसनी वा स्यामशक्तो वा निवारणे । ततस्त्वयैवं कार्य स्यान्न तत्कार्य मयि स्थिते

Sinabi ni Sanjaya: “Kung ako’y nilulunod ng kapahamakan, o kung wala akong lakas upang salagin ang sandata ng kaaway, nararapat na gawin mo iyon; ngunit kapag ako’y nakatindig na handang lumaban, hindi mo dapat gawin.” (Sa diwa ng tagpo, ang dalamhati ni Arjuna ay tila lumalampas si Kṛṣṇa—na nanumpang maging sarathi lamang—sa hangganan ng panata; itinatakda ni Arjuna ang hanggahang etikal: ang pagpasok ay tama lamang kapag ang mandirigma’y tunay na walang magawa.)

Verse 24

सबाण: सथनुश्चाहं ससुरासुरमानुषान्‌ । शक्तो लोकानिमाजउ्जेतुं तच्चापि विदितं तव

Sinabi ni Sanjaya: “Kapag may busog at mga palaso ako, kaya kong lupigin ang mga daigdig na ito kasama ang mga diyos, mga asura, at mga tao—at batid mo rin iyan.” Ipinahihiwatig nito ang matatag na tiwala sa lakas-mandirigma at ang lawak ng hangarin ng digmaan, habang palihim na nagpapaalala na ang kapangyarihang manakop lamang ay hindi sapat upang timbangin ang bigat ng tama at mali sa tunggalian.

Verse 25

ततोडर्जुनं वासुदेव: प्रत्युवाचार्थवद्‌ वच: । शृणु गुह्ामिदं पार्थ पुरा वृत्तं यथानघ

Pagkaraan, si Vāsudeva (Śrī Kṛṣṇa) ay sumagot kay Arjuna sa mga salitang hitik sa kahulugan: “O Pārtha, pakinggan mo ang lihim na bagay na ito—isang sinaunang salaysay na naganap nang tunay, O walang dungis.” Sa gitna ng digmaan, inilalahad ni Kṛṣṇa ang kanyang payo bilang isang katotohanang lihim na subok ng panahon, at inaanyayahan si Arjuna na tumanggap ng patnubay na nakaugat sa halimbawa at linaw ng katarungan.

Verse 26

चतुर्मूर्तिरहं शश्वल्लोकत्राणार्थमुद्यत: । आत्मानं प्रविभज्येह लोकानां हितमादथे

Wika ni Sañjaya: “Sa apat na anyo ako’y nag-aanyo, at lagi akong gising at handa para sa pag-iingat sa mga daigdig. Dito, sa paghahati ng aking sariling pagkatao sa maraming pagpapakita, isinasakatuparan ko ang kapakanan ng lahat ng nilalang.”

Verse 27

एका मूर्तिस्तपश्चर्या कुरुते मे भुवि स्थिता । अपरा पश्यति जगत्‌ कुर्वाणं साध्वसाधुनी

“Ang isang anyo ko, na nananatili sa ibabaw ng lupa, ay nagsasagawa ng mahigpit na pag-aayuno at pagninilay (tapas). Ang isa pang anyo ay tumitingin sa sanlibutan bilang saksi, at patuloy na nasasaksihan ang mga gawang mabuti at masama.”

Verse 28

अपरा कुरुते कर्म मानुषं लोकमाश्रिता । शेते चतुर्थी त्वपरा निद्रां वर्षसहस्रिकम्‌

“Ang ikatlong anyo ay nananahan sa daigdig ng tao at gumaganap ng sari-saring gawaing pantao. At ang ikaapat na anyo naman ay nakahimlay sa yoganidrā, natutulog sa loob ng libu-libong taon.”

Verse 29

यासौ वर्षसहसान्ते मूर्तिरुत्तिष्ठते मम । वराहें भ्यो वरान्‌ श्रेष्ठांस्तस्मिन्‌ काले ददाति सा,“सहस्रयुगके पश्चात्‌ मेरा वह चौथा स्वरूप जब योगनिद्रासे उठता है, उस समय वर पानेके योग्य श्रेष्ठ भक्तोंको उत्तम वर प्रदान करता है इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि भगदत्तवधे एकोनत्रिंशो5ध्याय: ।।

Wika ni Sañjaya: “Sa pagtatapos ng isang libong taon, ang pagpapakitang iyon ng aking sarili ay nagigising mula sa yoganidrā. Sa sandaling iyon, ipinagkakaloob niya ang pinakamainam na mga biyaya sa mga karapat-dapat tumanggap—lalo na sa pinakadakila sa mga deboto.”

Verse 30

तं तु कालमनुप्राप्तं विदित्वा पृथिवी तदा । अयाचत वरं यन्मां नरकार्थाय तच्छुणु,“एक बार जब कि वही समय प्राप्त था, पृथ्वीदेवीने अपने पुत्र नरकासुरके लिये मुझसे जो वर माँगा, उसे सुनो

Wika ni Sañjaya: “Nang dumating na ang itinakdang sandali, ang Diyosa ng Daigdig, sa pagkabatid nito, ay humiling sa akin ng isang biyaya para sa kanyang anak na si Narakāsura. Pakinggan ninyo ang kanyang hiningi.”

Verse 31

देवानां दानवानां च अवध्यस्तनयोडस्तु मे । उपेतो वैष्णवास्त्रेण तन्मे त्वं दातुमहसि

Sinabi ni Sanjaya: “Nawa’y maging di-mapaslang ang aking anak laban sa mga diyos at sa mga Dānava, sa pagkakalooban ng sandatang Vaiṣṇava. Kaya, dahil sa iyong kagandahang-loob, nararapat na ipagkaloob mo sa akin ang sandata mong iyon.”

Verse 32

एवं वरमहं श्रुत्वा जगत्यास्तनये तदा । अमोघमस्त्रं प्रायच्छ॑ वैष्णवं परमं पुरा

Sinabi ni Sanjaya: “Nang marinig ko noon ang Daigdig na humihiling ng gayong biyaya para sa kanyang anak, noong unang panahon ay ipinagkaloob ko sa kanya ang kataas-taasang sandatang Vaiṣṇava—na di nagkukulang sa bisa.”

Verse 33

अवोचं चैतदस्त्रं वै हमोघं भवतु क्षमे । नरकस्याभिरक्षार्थ नैनं कश्नचिद्‌ वधिष्यति

Sinabi ni Sanjaya: “Nang ipagkaloob ko ang sandatang iyon, ipinahayag ko: ‘O Daigdig, nawa’y maging di-nagkakamali ang sandatang Vaiṣṇava na ito. Manatili ito kay Naraka upang siya’y mapangalagaan; pagkaraan nito, wala nang sinumang makapapatay sa kanya.’”

Verse 34

अनेनास्त्रेण ते गुप्त: सुत: परबलार्दन: । भविष्यति दुराधर्ष: सर्वलोकेषु सर्वदा,“इस अस्त्रसे सुरक्षित रहकर तुम्हारा पुत्र शत्रुओंकी सेनाको पीड़ित करनेवाला और सदा सम्पूर्ण लोकोंमें दुर्धर्ष बना रहेगा”

Sinabi ni Sanjaya: “Sa pag-iingat ng sandatang ito, ang iyong anak ay magiging tagadurog ng lakas ng kaaway—laging mahirap daigin sa lahat ng daigdig, sa lahat ng panahon.”

Verse 35

तथेत्युक्त्वा गता देवी कृतकामा मनस्विनी । स चाप्यासीद्‌ दुराधर्षो नरक: शत्रुतापन:

Sinabi ni Sanjaya: “ ‘Gayon nga,’ tugon ng diyosa, at ang Daigdig, na marangal ang diwa, ay lumisan na natupad ang layon. At si Naraka man—nang makamtan ang sandatang iyon—ay naging pahirap sa mga kaaway, lubhang mahirap daigin.”

Verse 36

तस्मात्‌ प्राग्ज्योतिषं प्राप्तं तदस्त्रं पार्थ मामकम्‌ | नास्यावध्योडस्ति लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष

Wika ni Sañjaya: “Kaya nga, O Pārtha, ang sandata kong iyon ay napunta na kay Bhagadatta, ang hari ng Prāgjyotiṣa. O marangal, sa tatlong daigdig—kahit pa naroon sina Indra at Rudra—walang mandirigmang hindi matatamaan ng sandatang ito.”

Verse 37

तन्मया त्वत्कृते चैतदन्‍्यथा व्यपनामितम्‌ । विमुक्तं परमास्त्रेण जहि पार्थ महासुरम्‌

“At para sa iyong pag-iingat, inilihis ko ang sandatang iyon sa ibang paraan at naialis sa kanya. O Pārtha, ngayo’y napagkaitan na ang dakilang asura ng pinakamainam na sandata. Kaya patayin mo siya.”

Verse 38

वैरिणं जहि दुर्धर्ष भगदत्तं सुरद्विषम्‌ यथाहं जघध्निवान्‌ पूर्व हितार्थ नरकं तथा

Wika ni Sañjaya: “Patayin mo ang iyong kaaway—si Bhagadatta—na mahirap daigin at kaaway ng mga diyos. Ibagsak mo siya, gaya ng minsang ginawa ko noon, nang aking pinaslang si Narakāsura para sa kapakanan ng daigdig.”

Verse 39

एवमुक्तस्तदा पार्थ: केशवेन महात्मना । भगदत्तं शितैर्बाणै: सहसा समवाकिरत्‌,महात्मा केशवके ऐसा कहनेपर कुन्तीकुमार अर्जुन उसी समय भगदत्तपर सहसा पैने बाणोंकी वर्षा करने लगे

Wika ni Sañjaya: Nang masabihan nang gayon ng dakilang-loob na si Keśava, si Pārtha (Arjuna), anak ni Kuntī, ay agad na nagpaulan ng matutulis na palaso kay Bhagadatta.

Verse 40

ततः पार्थो महाबाहुरसम्भ्रान्तो महामना: । कुम्भयोरन्तरे नागं नाराचेन समार्पयत्‌,तत्पश्चात्‌ महाबाहु महामना पार्थने बिना किसी घबराहटके हाथीके कुम्भस्थलमें एक नाराचका प्रहार किया

Wika ni Sañjaya: Pagkaraan, si Pārtha (Arjuna), makapangyarihan ang bisig, di natinag at marangal ang diwa, ay tumama sa elepante sa pagitan ng mga sentido gamit ang palasong nārāca.

Verse 41

स समासाद्य तं नागं बाणो वज्ञ इवाचलम्‌ | अभ्यगात्‌ सह पुड्खेन वल्मीकमिव पन्नग:

Sinabi ni Sañjaya: Ang palaso, pagdating sa elepanteng yaon—matatag na parang bundok—ay tumama na wari’y kulog na humahampas sa bato. Gaya ng ahas na sumusuot sa punso ng anay, ang palaso, kasama ang mga balahibo nito, ay bumaon sa magkabilang sentido ng elepante.

Verse 42

स करी भगदत्तेन प्रेर्यमाणो मुहुर्मुहुः । न करोति वचस्तस्य दरिद्रस्येव योषिता

Sinabi ni Sañjaya: Kahit paulit-ulit na inudyukan ni Bhagadatta, ang elepanteng iyon ay hindi pa rin tumutupad sa kanyang utos—gaya ng suwail na asawa na hindi nakikinig sa salitang ng kanyang maralitang kabiyak.

Verse 43

सतु विष्ट भ्य गात्राणि दन्ताभ्यामवनिं ययौ । नदन्नार्तस्वनं प्राणानुत्ससर्ज महाद्विप:

Sinabi ni Sañjaya: Ang dakilang elepante ay pinatigas ang mga paa at katawan, saka bumagsak sa lupa, nakasandal sa dalawang pangil. Sa isang sigaw ng matinding paghihirap, binitiwan nito ang hininga ng buhay at namatay.

Verse 44

ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशव: । अयं महत्तर: पार्थ पलितेन समावृतः

Sinabi ni Sañjaya: Pagkaraan nito, nagsalita si Keśava kay Arjuna, ang may hawak ng Gāṇḍīva: “O Pārtha, ang mandirigmang ito’y napakatanda na; ang kanyang katawan ay nababalutan ng uban.”

Verse 45

वलीसंछज्ननयन: शूर: परमदुर्जय: । अक्ष्णोरुन्मीलनार्थाय बद्धपट्टो हासौ नृप:

Sinabi ni Sañjaya: Ang haring iyon ay isang bayani at lubhang mahirap daigin; ang kanyang mga mata’y natatakpan ng mga kulubot. Upang manatiling bukas ang mga mata, itinali niya ang isang pirasong tela bilang panali sa noo.

Verse 46

देववाक्यात्‌ प्रचिच्छेद शरेण भृशमर्जुन: । छिन्नमात्रें3शुके तस्मिन्‌ रुद्धनेत्रो बभूव सः:

Wika ni Sañjaya: Nang marinig ang pahayag na tila tinig ng mga diyos, mabilis at buong lakas na pinutol ni Arjuna ang watawat sa pamamagitan ng palaso. Sa sandaling mapatid iyon, ang kaaway ay naging gaya ng taong natakpan ang paningin—napigil ang kanyang pagtanaw at loob sa harap ng mapagpasiyang giting ni Arjuna sa ilalim ng bigat ng dharma ng digmaan.

Verse 47

भगवान्‌ श्रीकृष्णके कहनेसे अर्जुनने बाण मारकर भगदत्तके सिरकी पट्टी अत्यन्त छिन्न-भिन्न कर दी। उस पट्टीके कटते ही भगदत्तकी आँखें बंद हो गयीं ।।

Wika ni Sañjaya: Ang makapangyarihang si Bhagadatta, nang malunod ang kanyang paningin, ay inakalang ang buong daigdig ay naging dilim. Sa sandaling iyon, ayon sa tagubilin ni Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, pinakawalan ni Arjuna ang palasong may baluktot na dugtungan at winasak ang piring/benda ng pamigkis sa ulo ni Bhagadatta; pagkaputol nito, napapikit ang mga mata ni Bhagadatta at dilim lamang ang kanyang namalas.

Verse 48

स भिन्नहृदयो राजा भगदत्त: किरीटिना

Wika ni Sañjaya: Si Haring Bhagadatta, nang mapunit ang puso dahil sa diademang Arjuna, ay nawalan ng buhay at binitiwan ang kanyang busog at mga palaso. Mula sa kanyang ulo, ang turbante at pamigkis—yaong magagandang tela—ay dumulas at nalaglag, na parang dahon ng lotus na napuputol at bumabagsak kapag tinamaan ang tangkay nito.

Verse 49

शरासनं शरांश्वैव गतासु: प्रमुमोच ह । शिरसस्तस्य विश्रष्टं पपात च वरांशुकम्‌ । नालताडनविश्रष्टं पलाशं नलिनादिव

Wika ni Sañjaya: Nang pumanaw ang kanyang buhay, binitiwan niya ang busog at mga palaso. Mula sa kanyang ulo, ang maringal na tela ay lumuwag at bumagsak—gaya ng dahon ng lotus na napuputol at nalalaglag kapag tinamaan ang tangkay nito.

Verse 50

स हेममाली तपनीयभाण्डात्‌ पपात नागाद्‌ गिरिसंनिकाशात्‌ | सुपुष्पितो मारुतवेगरुग्णो महीधराग्रादिव कर्णिकार:

Wika ni Sañjaya: Si Bhagadatta, na may kuwintas na ginto, ay bumagsak sa lupa mula sa kanyang elepanteng tila bundok, na pinalamutian ng ginto. Siya’y nahulog na parang punong karṇikāra na hitik sa bulaklak, nabali sa bagsik ng hangin at nahulog mula sa tuktok ng bundok.

Verse 51

निहत्य तं नरपतिमिन्द्रविक्रमं सखायमिन्द्रस्य तदैन्द्रिराहवे । ततो<परांस्तव जयकाड्क्षिणो नरान्‌ बभज्ज वायुर्बलवान्‌ द्रमानिव

Sinabi ni Sañjaya: Matapos mapatay ang haring may lakas na tulad ni Indra—si Bhagadatta, kaibigan ni Indra—ang anak ni Indra (si Arjuna) sa labang iyon ay saka dinurog ang iba mo pang mandirigmang sabik sa tagumpay, O Hari, gaya ng malakas na hangin na bumubunot sa mga punò.

Verse 4736

बिभेद हृदयं राज्ञों भगदत्तस्य पाण्डव: | फिर तो प्रतापी भगदत्तको सारा जगत्‌ अन्धकारमय प्रतीत होने लगा। उस समय झुकी हई गाँठवाले एक अर्धचन्द्राकार बाणके द्वारा पाण्डुनन्दन अर्जुनने राजा भगदत्तके वक्ष:स्थलको विदीर्ण कर दिया

Sinabi ni Sañjaya: Tinuhog ng Pāṇḍava (Arjuna) ang puso ni Haring Bhagadatta. Nang siya’y tamaan at bumagsak, ang daigdig para kay Bhagadatta ay tila lumubog sa dilim; at saka, sa pamamagitan ng palasong hugis kalahating buwan na may nakabaluktot na buhol, pinilas ni Arjuna ang dibdib ng hari.